صاحب عروه در نامهاى كه اوايل اقامت حاجى ميرزا ابو تراب در تهران به يكى از رجال پايتخت نوشت ، ضمن اشاره به مقامات والاى علمى و معنوى حاجى ميرزا ابو تراب ، خاطرنشان ساخت كه : « اينجانب ، با آنكه دلبندى مخصوص به ايشان داشته ، به واسطهء احتياج اهالى قزوين به عالم متقى كامل متين ، محض ترويج شريعت مطهرهء حضرت سيد المرسلين صلوات اللّه عليه و آله الطاهرين ، بر خود ايثار نموده و ايشان را روانه نمودم . از قرار معلوم ، جمعى چنين مصلحت دانسته كه ايشان در طهران متوقف باشند . رجاء واثق آنكه قدر نعمت وجود مبارك ايشان را » چنان كه بايد « شناخته و آن وجود محترم را مغتنم » دانند . . . « 1 » ( به تعبير « ايثار » در نوشتهء سيد توجه شود ) .
حاجى ميرزا ابو تراب ، اقامت در تهران را ضمنا براى استفاده از محضر شيخ فضل اللّه نورى ، فرصتى مغتنم شمرد و در سلك اصحاب علمى شيخ درآمد . چندانكه عرف روحانيت تهران ، وى را از افراد برجستهء حوزهء شيخ مىشمارد . مرحوم آيت اللّه حاج شيخ حسين لنكرانى ، كه پدرش ( آيت اللّه حاج شيخ على لنكرانى ) از خواص و حواريون شيخ نورى بود ، اظهار مىداشت :
يادم مىآيد يك وقتى در محضر پدرم ، راجع به مقامات علمى حاج شيخ فضل اللّه صحبت شد . ايشان از شاگردان آن مرحوم ، چهارده تا مجتهد مبرّز در ايران شمردند . از قبيل حاجى ميرزا ابو تراب شهيدى قزوينى ، آمير سيد حسين قمى ، مير سيد على شوشترى جزائرى ، مير سيد حسن شوشترى جزائرى ، حاج شيخ محمد حسين عبادى طالقانى ، آشيخ محمد آقا بوذرى طالقانى ، حاج شيخ روح اللّه قزوينى ، و نيز چنانكه شنيده مىشود : مرحوم حاج شيخ عبد الكريم حائرى و مرحوم حاج آقا حسين قمى اعلى اللّه مقامهما .
* دانش كلان و صفات و الا
مراجع بزرگ تقليد و تراجمنگاران برجستهء عصر اخير ، شخصيت حاجى ميرزا ابو تراب را به نيكوترين اوصاف ستودهاند . به تعابير بلند آخوند خراسانى و صاحب عروه دربارهء حاجى ميرزا ابو تراب ، پيش از اين اشاره داشتيم . صاحب عروه ، افزون بر تصديق اجتهاد حاجى ميرزا ابو تراب ، در نامههاى خود نيز از وى با عناوينى چون :
هامش
( 1 ) . متن نامهء صاحب عروه خواهد آمد .