اساتيد خويش ، شايستگى ماندن در حوزهء مركزى نجف و دستيابى به مرجعيت را داشت . خاصه ، مرحوم صاحب عروه ، دلبستگى و عنايت ويژهاى نسبت به وى نشان مىداد و به آيندهء درخشان وى اميد بسيار داشت . اما مردم متدين قزوين نيز براى خود سهمى قائل بوده و اصرار داشتند همشهرى دانشمند و وارستهء آنان ، حاجى ميرزا ابو تراب شهيدى ، به قزوين بازگردد و مشعل فقاهتى را كهنيا و پدر وى در آن شهر برافروخته بودند در دستان وى همچنان روشن ببينند . فشار مردم قزوين ، بر ميل قلبى صاحب عروه چربيد و حاجى ميرزا ابو تراب در سال 1323 ق ، مقارن با شروع جنبش عدالتخواهى منتهى به مشروطيت در تهران ، براى تجديد ديدار با اقوام و انجام خدمات دينى به زاد شهر خود ( قزوين ) بازگشت . اهالى قزوين در نامهاى به صاحب عروه ، نظر وى راجع به شايستگى علمى و عملى حاجى ميرزا ابو تراب را خواستار شدند و ايشان نيز در پاسخ به نامهء آنان ، بر اجتهاد و ولايت شرعى حاجى انگشت تأكيد نهاد .
* هجرت به پايتخت
اقامت حاجى ميرزا ابو تراب در قزوين ، چندان نپاييد . زيرا شخصيتى چون وى ، در آن شرايط خطير و حساس ، در پايتخت ايران اسلامى بيشتر به كار اسلام و مسلمين مىآمد تا در قزوين . صاحب عروه در نجف و دستگاه مرجعيت وى در تهران ( با حضور فرزندان صاحب عروه : آقا سيد احمد و آقا سيد على ) به اين نكته وقوف كامل داشتند ، و شيخ فضل اللّه نورى ( فقيه طراز اول پايتخت ) نيز با مباحثات و مناظرات علمى مفصلى كه حاجى ميرزا ابو تراب با وى داشت « 1 » به زودى اهميت حضور حاجى را در تهران درك كرد و درنتيجه ، با تلاش صاحب عروه و دستگاهش از يكسو و شيخ نورى از سوى ديگر ، زمينه براى هجرت پربار حاجى ميرزا ابو تراب از قزوين به تهران فراهم گرديد .
هامش
( 1 ) . آقاى رفيعى علامرودشتى مىنويسد : حاجى ميرزا ابو تراب ، پس از بازگشت از نجف ، در تهران به ديدار آيت اللّه حاج شيخ فضل اللّه نورى رفت و پس از مناظرات و مباحثات علمى مفصل و مبسوطى كه با آن فقيه متبحّر داشت توانست از ايشان نيز اجازهء اجتهاد و روايت دريافت كند ( نيمنگاهى به تفسير ميرزا ابو تراب . . . ، ص 165 ) . گفتنى است كه شيخ فضل اللّه ، در حاشيهاى كه ( در ماه ذى حجهء 1326 ق ) بر اجازهنامهء اجتهاد حاجى ميرزا ابو تراب ( توسط صاحب عروه ) زده ، اجتهاد و شايستگى حاجى ميرزا ابو تراب براى تصدى امور شرعى را تصديق و تأييد كرده است . براى دستخط شيخ ر . ك ، بررسيهاى تاريخى ايران ، همان ، ص 60 .
متن نوشتهء شيخ در صفحات آينده خواهد آمد .