300 كتاب و رساله و حاشيه در دانشهاى مختلف تفسير ، فقه ، اصول ، تاريخ ، كلام ، مقتل و غيره ، كه مشهورترين آنها چندين كتاب گرانسنگ وى در حوزهء تفسير ، همچون « كنز العرفان فى تفسير القرآن » در بيست و هفت جلد بزرگ و « بحر العرفان و معدن الايمان » در هفده جلد بزرگ است . « 1 »
چهرههاى علمى در خاندان حاجى ميرزا ابو تراب ، به آنچه گفتيم محدود نمىشود .
عموها و عموزادگان وى ( بالغ بر دهها تن ) نيز نوعا محصل ، و بسيارى از آنان مجتهد بودهاند كه بهعنوان معروفترين آنان مىتوان از شخصيتهاى زير ياد كرد كه نام و مشخصات ايشان و ديگر اعضاى اين خاندان ، در مآخذ مربوطه آمده است : آيات و حجج اسلام : آقا محمد و آقا عبد اللّه ( هردو امام جمعه ) ، آقا شيخ اسماعيل و آقا شيخ ابراهيم ( پسران آقا محمد ) و نيز حاج شيخ عيسى شهيدى . « 2 »
پدر حاجى ميرزا ابو تراب نيز ميرزا ابو القاسم شهيدىقزوينى ، پسر ارشد شهيد ثالث « 3 » و داماد شيخ محمد صالح « 4 » است كه خود نيز از فقهاى بزرگ زاد شهر خويش به شمار مىرفت و به نوشتهء اعتماد السلطنه ، وزير انطباعات عصر ناصرى : « در دار السلطنهء قزوين به بسط يد و رياست عامّه و نفاذ كلمه ، اختصاص بيّن « 5 » داشت » . « 6 »
* در تكاپوى كسب دانش
ابو تراب در محضر پدر دروس مقدماتى را آموخت . آنگاه در مدرسهء صالحيهء قزوين ، نزد اساتيد فن به تحصيل دانش فقه و اصول پرداخت و دورهء سطح ( يا متوسطهء ) علوم حوزوى را گذراند . در 1312 ق ، كه 34 بهار از عمر وى مىگذشت ، براى تكميل تحصيلات ، روانهء عتبات عاليات شد و در حوزهء درس فقيهان بزرگ آن ديار شركت
هامش
( 1 ) . براى شرححال شيخ محمد صالح ، و آشنايى با آثار و خدمات علمى و مجاهدات فرهنگى و سياسى وى ر . ك ، شرححال مفسر بزرگ آيت اللّه العظمى شيخ محمد صالح برغانى ، عبد الحسين شهيدى صالحى ، مندرج در : بيّنات ، سال 2 ، ش 8 ، صص 22 - 33 .
( 2 ) . ر . ك ، مينو در ، سيد محمد على گلريز ، 1 / 329 ؛ مكارم الآثار ، معلم حبيبآبادى ، 5 / 1716 - 1717 ؛ گنجينهء دانشمندان ، محمد شريف رازى ، 6 / 162 - 163 .
( 3 ) . چهل سال تاريخ ايران . . . ( المآثر و الآثار ) ، به كوشش ايرج افشار ، 1 / 220 .
( 4 ) . همان : 2 / 774 ( تعليقات حسين محبوبى اردكانى ) .
( 5 ) . آشكار .
( 6 ) . چهل سال تاريخ ايران . . . ( المآثر و الآثار ) ، به كوشش ايرج افشار ، 1 / 220 .