جست : در كربلاى معلّى از جلسات درس ميرزا على نقى حائرى آل صالحى و ميرزا علّامه آل صالحى ، و در نجفاشرف از محضر آيات عظام : آقا سيد محمد كاظم طباطبايى يزدى « صاحب عروة الوثقى » ، آخوند ملا محمد كاظم خراسانى « صاحب كفايه » ، و شيخ الشريعهء اصفهانى ، دانشهاى فقه ، اصول ، حديث و ديگر علوم و فنون متداول آن روزگار را فراگرفت و نهايتا موفق به اخذ اجازهء اجتهاد و روايت از مراجع بزرگ آن سامان ( نظير صاحب كفايه و صاحب عروه ) گرديد . « 1 »
آخوند خراسانى در تصديق نامهء اجتهادى كه براى حاجى ميرزا ابو تراب نوشته از وى با عنوان « عالم عامل ربانى و فاضل كامل صمدانى ، فائق بر اقران بلكه اكثر اهل زمان خويش ، عمدهء اهل تحقيق و قدوهء اهل تدقيق ، شيخ نبيل سعيد ، ميرزا ابو تراب بن ميرزا ابو القاسم بن شهيد قدّس سرّه » ياد مىكند و خاطرنشان مىسازد كه وى ، از حضيض تقليد به اوج مطلق اجتهاد ترقى كرده و بر عموم مردم است كه به انوار او هدايت يابند و به آثارش اقتدا جويند ، كه او شايستهء رهبرى است . صاحب عروه نيز در پاسخ به سؤال مردم قزوين از اجتهاد و ولايت شرعى حاجى ميرزا ابو تراب ( مورخ اول ذى قعدهء 1322 ق ) مرقوم داشته است كه : « جناب مستطاب عمدة العلماء العظام آقاى حاجى ميرزا ابو تراب شهيدىقزوينى دام علاه داراى قوّهء استنباط و ملكهء اجتهاد مىباشند و جايز است از براى ايشان تصدى امور شرعيه و علميه به مراعات الاحتياط الذى هو سبيل النجاة و اسئل اللّه تعالى ان يسدّده و يوفّقه لما يحبّ و يرضى . . . » . « 2 »
* بازگشت به زادگاه
حاجى ميرزا ابو تراب در طى مراتب علمى ، در نجف ، تا آنجا پيش رفت كه به گمان
هامش
( 1 ) . ر . ك ، نيمنگاهى به تفسير ميرزا ابو تراب شهيدىقزوينى ، على رفيعى علا مرودشتى ، همان ، ص 165 . حاج شيخ آقابزرگ تهرانى در نقباء البشر ( ج 1 ، ص 28 ) و عبد الحسين مجيد كفايى در مرگى در نور ( ص 125 ، به نقل از : عبد الرحيم محمد على در : المصلح المجاهد الشيخ محمد كاظم الخراسانى ) به تتلمذ حاجى ميرزا ابو تراب نزد آخوند خراسانى تصريح دارند .
( 2 ) . براى دستخط آخوند و صاحب عروه ر . ك ، بررسيهاى تاريخى ايران ، مدير مسئول : سرهنگ يحيى شهيدى ، ش 1 ، مرداد - شهريور 1373 ، ص 58 و 60 . حاجى ميرزا ابو تراب اجازات اجتهاد و روايت خود از مراجع بزرگوار را در مقدمهء تفسير خويش ( التبيين ) آورده است ( نيمنگاهى به تفسير ميرزا ابو تراب شهيدىقزوينى ، همان ، ص 172 ) .