است . سيد جلال آشتيانى ( مدرس بزرگ فلسفه در عصر حاضر ) وى را يكى از مدرسان شاخص فلسفه و عرفان حوزهء تهران در اواخر عصر قاجار بهشمار مىآورد . « 1 » علامه ميرزا محمد خان قزوينى - چنان كه در زندگىنامهء خود نوشتش مىنويسد - « اصول فقه را در خدمت مرحوم ملا محمد آملى در مدرسهء خازن الملك » فراگرفته و سپس به درس خارج ميرزا حسن آشتيانى حاضر شده است . « 2 » ميرزا مسيح طالقانى « 3 » ، شيخ محمد خندقآبادى « 4 » و فرزند خود آن مرحوم : حاج شيخ محمد تقى آملى « 5 » ، برخى ديگر از شخصيتهايى هستند كه در محضر ملاى آملى تتلمذ كردهاند . « 6 »
آخوند آملى ، علاوه بر تدريس ، در علوم گوناگون ادبى و حكمى و فقهى و قرآنى ، صاحب تأليف بود و آثار علمى وى گوياى دانش و الا و « جامعيت علمى » او است :
حواشى بر فرائد الاصول شيخ انصارى ، حاشيه بر اسفار صدر المتألهين ، تحقيقات در مباحث الفاظ ، رسالهاى در شرح لا إله الا اللّه ، حاشيه بر شرح مطالع ، و حاشيه بر شرح شمسيه . « 7 » حاج شيخ محمد تقى آملى ( فرزند وى ، و فحل فقهاى تهران در عصر اخير ) از آثار پدر با عنوان « مؤلفات رشيقه و رسائل دقيقه و حواشى نميقه » ياد مىكند « 8 » و استاد سيد جلال آشتيانى مىنويسد : آخوند آملى بر شرح شمسيه حواشى عالمانهاى نوشتهاند كه چند بار به چاپ سنگى رسيده است . « 9 » رسالهء عمليهء ملاى آملى ، با نام « تلخيص الفرائض » ، كه بيشتر مسائل فقه ( از عبادات تا معاملات و . . . ) را دربردارد « 10 » ، او را در قدوقوارهء يك فقيه صاحب فتوا ظاهر مىسازد .
همچنين ، رسالهاى از محمد آملى وجود دارد كه در 1330 قمرى چاپ شده و
هامش
( 1 ) . الشواهد الربوبيه ، مقدمهء مصطفوى ، ص صد و سى و هفت .
( 2 ) . بيست مقالهء قزوينى ، تصحيح اقبال آشتيانى و پورداود ، 1 / 7 - 80 .
( 3 ) . اختران فروزان رى و طهران ، ص 364 .
( 4 ) . همان : ص 377 .
( 5 ) . در آسمان معرفت ، حسن حسنزادهء آملى ، ص 199 . حاج شيخ محمد تقى فقه و اصول از شرح لمعه و قوانين تا كتاب رياض و نيز امور عامهء شوارق را نزد پدر خوانده است ( زندگينامه و خدمات علمى و فرهنگى . . .
مرحوم آيت اللّه شيخ محمد تقى آملى ، ص 91 ) .
( 6 ) . ر . ك ، اختران فروزان رى و طهران ، ص 364 و 377 ؛ در آسمان معرفت ، ص 199 .
( 7 ) . زندگىنامه و خدمات علمى و فرهنگى . . . مرحوم آيت اللّه شيخ محمد تقى آملى ، ص 90 .
( 8 ) . در آسمان معرفت ، ص 199 .
( 9 ) . مقدمهء شواهد الربوبيه ، ص صد و سى و شش .
( 10 ) . در آسمان معرفت ، ص 199 .