مشروطه ( توسط فرزند سيد ) از تهران براى وى ارسال شد ، سيد از مطالعهء دقيق مندرجات اين متن مهمّ قانونى ، و ذكر نظريات اصلاحى و تكميلى خويش در حواشى آن ، دريغ نورزيد .
صديق معظم ، جناب عطاء احمدى ، حواشى اصلاحى و تكميلى پيشنهادى سيد ( و دوستانش ) بر پيشنويس اوليهء متمم قانون اساسى را با متن مصوّب نهايى متمم مقايسه كرده و ضمن بحثى ممتّع ، نشان داده است كه بخش قابلملاحظهاى از حواشى مزبور ، در تصويب نهايى متمم قانون اساسى ، ملحوظ نظر نمايندگان مجلس شوراى اول قرار گرفته است . « 1 »
جناب احمدى ، با اشاره به نسخهاى از « پيشنويس متمم قانون اساسى مشروطه ايران و يا به تعبير آن روزها ، متمم " نظامنامهء اساسى " . . . كه آيت اللّه آقا سيد محمد كاظم يزدى ، ديدگاههاى اصلاحى و تكميلى خود را نسبت به مواد تنظيمى آن ، در حاشيه و يا ذيل سطور متن پيشنويس مرقوم نموده است » ، مىنويسد : « صاحب عروه - كه در عصر خود ، ملجأ و مرجع شيعيان عرب و عجم ، و حتى مورد احترام خاص اعاظم اهل سنت بوده - در هر جاى از عبارات متن پيشنويس ، نسبت به اصلاح و يا تكميل آن نظرى داشته ، آن را متذكر شده است » . و نكتهء درخور توجه و تأمل اين است كه « تدوينكنندگان پيشنويس متمم قانون اساسى » نيز « در نهايت ، رأى و نظر وى را پاس داشتهاند ؛ به طورى كه بعدا عبارات اصلاحى ايشان را در مواردى عينا و در مواردى با اندك تغيير ، در متن نهايى متمم قانون اساسى ايران گنجاندهاند ! » .
آقاى احمدى سپس ، بهعنوان نمونههايى از اين امر ، به موارد زير اشاره مىكند :
1 . در خصوص تحصيل علوم و معارف براى آحاد مردم ، در پيشنويس چنين آمده است : " تحصيل علوم و معارف ، آزاد است " . كه صاحب عروه ، آن را بدينگونه اصلاح نموده است : " تعليم علوم و معارف و صنايع ، آزاد است مگر آنچه شرعا ممنوع باشد " .
هامش
( 1 ) . ر . ك ، « معرفى يك سند تاريخى : ( ديدگاه صاحب " عروة الوثقى " راجع به متمم قانون اساسى مشروطه ) ، عطا احمدى ، گنجينهء اسناد ، سال 16 ، دفتر دوم ، شمارهء مسلسل 62 ، تابستان 1385 ، صص 55 - 57 . آقاى احمدى ، البته برخى حواشى بر پيشنويس را كه به خط فرزند سيد ( آقا سيد احمد طباطبايى ) است به خود سيد نسبت دادهاند كه توضيح آن مجال ديگرى مىطلبد .