اين امر ، بالملازمه ، جنبهء تأييد از رياست مسيو نوز بر گمرك ايران را داشت . « 1 »
از متن نامهاى كه ( احتمالا توسط يكى از علماى تهران ) در همان ايام خطاب به ظاهرا سيد محمد يزدى ( فرزند ارشد و دستيار سيد در نجف ) نوشته شده ، برمىآيد كه تكيهء سيد در حمايت از عين الدوله در تلگراف فوق ، روى اصلاحات مالى و اقتصادى عين الدوله ، و عدم استقراض وى از بيگانگان ، بوده است . نويسندهء نامهء ياد شده ، پس از ذكر « مضمون » تلگراف منسوب به سيد ، خاطرنشان مىسازد كه صدور چنين تلگرافى از سيد ، باتوجه به اوضاع و شرايط روز كشور ( نارضايى مردم از حكومت ) به مصلحت نبوده و احتمال مىرود كه مجعول باشد :
به عرض مىرساند : ان شاء اللّه تعالى وجود مسعود حضرت مستطاب حجة الاسلام آقا ادام اللّه بقائه و جناب مستطاب عالى و جناب مستطاب آقا ميرزا سيد احمد در حفظ و حراست حضرت احديت مصون بوده و خواهد بود ، ان شاء اللّه .
ضمنا عرض مىكنم يوم قبل كه پنجشنبه . . . [ يك كلمه ناخوانا ] سيم تلگرافى آوردند نزد حقير و بعضى از علماء از حضرت مستطاب آقا به اين مضمون :
حضرات حجج الاسلام و علماى عظام ايران ، از زمان تفويض صدارت به شاهزاده عين الدوله بشارت اصلاح امور دين و دولت كه از جملهء آنها تطابق خرج و دخل ايران و مقروض نبودن به خارجه ، و يقين علماء ايران در افكار و نيّت با ما شريك خواهند بود . از قرار مذكور بعضى از آشوبطلبان درصدد خرابى هستند . بر علماء لازم [ است ] طرد و منع آنها ، و خاطر شاه و صدارت متكدر ندارند و دعاى شاه و صدارت لازم [ است ] .
خيلى محلّ عجب ندارد ، اما در اين هنگام نسبت به اين شخص كه تمامت مسلمانان از او منحرفند چنين تلگرافى خاصه از وجود مبارك ايشان كه در اينگونه امور بنا نبوده مداخله فرمايند ، حقير گفته و مىگويم كه اين تلگراف مجعول قابل ايشان نيست . حال واقع امر را مرقوم فرماييد ، اگر خداى نخواسته صدق باشد آن كسى [ كه ] محرك شده آن وجود مبارك را ، خيلى خيانت بوده به ايشان كه خيانت به شرع است . حاصل ، عموم مردم به اين تلگراف بحث دارند و حقير دفع بحث به اين مىكنم كه اين تلگراف مجعول است .
شنيدم يكى از علما گفته بود كه تلگرافى از آقاى آخوند [ خراسانى ] آمده به اين
هامش
( 1 ) . واقعات اتفاقيه در روزگار ، محمد مهدى شريف كاشانى ، 1 / 24 .