تعدّى به مال و جان و آبروى مردم گشود و ظلم معمول خويش را چند برابر ساخت .
شرح جامع و بىطرفانهء ماجرا را بايد در همان خاطرات نواب وكيل خواند كه خود شاهد ماجرا بوده و در آن غائله ، حتى جان برخى از بهائيان را نيز نجات داده است . « 1 »
جلال الدوله ، افزون بر اقدامات ظالمانهء خويش ، دو شخصيت دينى برجستهء شهر :
آقا سيد ابراهيم امام جمعهء يزد ( شاگرد صاحب عروه ، و از علماى غيور و فعال آن شهر ) و پدر زن وى : آقا سيد ابو الحسن مدرس ( دانش آموختهء محضر ميرزاى شيرازى و صاحب عروه ، و از علما و مدرسان برجستهء يزد ) را دستگير كرد و بهعنوان آشوبگر ! براى چند ماه به شهر بابك تبعيد كرد . سيد ابراهيم امام جمعه در اثر صدماتى كه از اين واقعه و امثال آن بر وى واقع شد ، عمر زيادى نكرد و در سنّ حدودا 34 سالگى به مرض سل درگذشت و در مقبرهء جنب مسجد جامع يزد به خاك رفت . « 2 »
گفتنى است كه عناصر فرقه ، در اين ماجرا ، همچون ديگر موارد ، از حمايت بعضا آشكار سفارتخانههاى بيگانه ( بويژه روس تزارى ) برخوردار بودند و مىتوان حدس زد كه صدور تلگراف غلاظ و شداد از سوى صدراعظم وقت ( امين السلطان ) به جلال الدوله بر ضدّ مسلمانان يزد ( مورخ 4 ربيع الثانى 1320 ق ) ، با فشار شديد سفارتخانههاى غربى به حكومت ايران ( در حمايت از فرقهء ضالّه ) بىارتباط نبوده است . « 3 »
هامش
- خشونت توسط جلال الدوله نسبت به مسبّبان واقعه ( مسلمانان يزد ! ) و حتى تهديد مردم يزد به ارسال قواى نظامى از مركز به يزد براى قلعوقمع آنان در مأخذ زير آمده است : كشف الحيل ، عبد الحسين آيتى ، ج 3 ، چ 4 ، صص 68 - 69 .
( 1 ) . ر . ك ، خاطرات نواب وكيل ، صص 258 - 283 .
( 2 ) . النجوم السرد بذكر علماء يزد ، حاج سيد جواد مدرسى ، مخطوط ، صص 23 - 24 و 36 .
( 3 ) . در تلگراف مزبور به حاكم يزد ( جلال الدوله ) اكيدا خاطرنشان مىشود كه : « مخصوصا دقت داشته باشيد كه به خارجهها از قبيل اجزاى تلگرافخانهء انگليس و وكيل التجارهء روس [ ميرزا محمد تقى شيرازى افنان ، خويشاوند نزديك على محمد باب ، دستيار عباس افندى ، و وكيل الدولهء روسها در ايران ] و غيره و غيره آسيبى نرسد . كفايت و درايت و كاردانى و جرئت و جلادت حكام با احتشام ، خاصّه منتسبان خانهء سلطنت در همچو موقع بايد معلوم شود ، با كمال قدرت حركت كنيد و از احدى وحشت نداشته باشيد . . . و اگر [ ماجرا ] امتداد پيدا كند فورا اردويى سواره از قزاق و غيره فرستاده خواهد شد كه سزا و جزاى اين مردم شرير هرزه را بدهد تا عبرت آيندگان بشود ، اختيار تامّه داريد كه هرچه صلاح است بكنيد . . . » ( براى متن تلگراف ر . ك ، كشف الحيل ، آيتى ، ج 3 ، چاپ 4 ، ص 28 ) . اسد اللّه مازندرانى ( نويسنده و مبلغ مشهور فرقه ) حتى از نقش اردشيرجى ( يعنى همان سر اردشير ريپورتر ، سر جاسوس بريتانيا در ايران عصر قاجار و پهلوى ) در رفع -