ارباب ثروت است و مصدر خيرات و وجوه مىباشد اين مقوله مطالب از اين حدود بايد اظهار شود . چنان مترقّب بودم كه آن جناب سعايت تامّه فرموده مواردى كه مناسب و مورد اداء خيريّه و وجوه مىدانيد شدت گرفتارى حضرت ايشان را به فقراء اطلاع دهيد كه در مقام برآيند . البته مسبوق مىباشيد كه ايشان هميشه از استقراض متنفّر و متبرّى بودهاند ؛ اين اوقات براى مهمّات شرعيه دچار و گرفتار ديون شدهاند .
مثلا حضرت مستطاب اجلّ اكرم آقاى مشير السلطنه « 1 » دام اجلاله كه دو سال است مبالغ كلى به نجف و كربلا ارسال مىدارند و نفع ايشان عايد خيلى از خلق شده ، در خصوص اين مورد ، به اقلّ از نصف اقتصار مىنمايند . البته از كيفيت مستحضر نيستند و الا از حسن عقيدت و هميت ايشان در اقدام [ به ] امور خيريه و ايصال وجوه به ارباب استحقاق چنين مترقّب است كه ملاحظهء جهات را به قاعدهء متانت و استقامت بفرمايند .
چنانچه مناسب دانسته بهطورى كه مراتب محفوظ بماند اظهار داريد و همچنين موارد ديگر كه مظانّ اينگونه امور است ، كه هم خلق منتفع و حضرت ايشان مستريح ؛ براى حضرت عالى هم خالى از اجر نخواهد بود . ايام توفيق و سعادت مستدام و السّلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته . الاقل محمد بن محمد كاظم الطباطبائى .
در نامهء ديگر ، كه توسط خود سيد به يكى از تجار وقت نوشته شده و ظاهرا مربوط به دوران جنگ جهانى اول است ، سيد از بسته شدن تمامى راهها ، و ابتلاى بيشاز حدّ طاقت خويش به فشار نيازمندان سخن مىگويد :
بسم اللّه الرحمن الرحيم و له الحمد و المنة على جميع الاحوال و الصلاة و السّلام على محمد و آله الطيبين الطاهرين .
جناب الاكرم الامجد عمدة الاعزة و التجار الحاج مهدى ، خلف المرحوم الحاج هواز دام عزّه و توفيقه .
بعد السّلام عليك و رحمة اللّه و بركاته و الدعا لك عند مرقد مولينا امير المؤمنين بدوام السّلام و العافية و طول العمر و حسن العاقبة ان شاء اللّه تعالى ، وصلنا مكتوبكم بتوسط جناب الشيخ عبد الحسين نجل المرحوم الشيخ على مظفر زيد توفيقه و اطّلعنا على ما فيه و قد طلب جناب الشيخ ان نحوّل له عليكم مقدارا من المبلغ الذى ذكرتم ان نحوّل عليكم و حيث انا فى هذه الاوقات التى انسدّ علينا الطرق من جميع الجهات و ابتلائنا بالسادة و الفقراء و المشتغلين و غيرهم فوق حدّ طاقتنا بمراتب لهذا المأمول من
هامش
( 1 ) . از وزرا و نخست وزيران پارسا و متدين و نيك دست دوران قاجار و مشروطه . از شرح كارهاى خير و كمكهاى او به حوزههاى علميهء عراق ، مفصلا و بهطور مستند در كتاب « تراز سياست » سخن گفتهايم .