اگر مدت اجل تعيين نشده باشد .
با اين توضيح به بررسى روايات ما نحن فيه مىپردازيم .
معناى روايت عبد الله بن بكير : در روايت ابى بكير آمده است : ان سمّى الاجل فهو متعة و ان لم يسمّ الاجل فهو نكاح باتّ ، اگر اجل ذكر نشد نكاح ، نكاح دائم خواهد بود .
اما اگر اجل ذكر شود نكاح موقت خواهد بود .
اگر بگوييم روايت هم ناظر به عقد اثباتى است و هم ناظر به عقد سلبى يعنى در مقام بيان عليت منحصره است ، استدلال آقايان به اين روايت تمام خواهد بود .
ممكن است كسى از اين روايت استفاده كند كه مقتضاى اطلاق اين روايت اين است كه در عقد منقطع هيچ شرطى غير از شرط أجل نيست .
لكن به نظر مىرسد كه اين برداشت ناتمام است ، زيرا اين روايت صرفاً در مقام بيان شرطيت أجل در نكاح متعه است .
پس روايت در مقام بيان اين است كه از شرايط عقد متعه ، ذكر أجل است . لذا منافاتى ندارد كه در فرضى كه طرفين متعه را قصد كردهاند و هر دو اين را مىدانند منتهى تصريح نكردهاند ، در اينجا قائل نشويم كه عقد به دائم منقلب مىشود .
روايت ابان بن تغلب : قال : قلت لأبي عبد الله عليه السلام : كيف اقول لها اذا خلوت بها قال : تقول :
أتزوجك متعةً على كتاب الله و سنة نبيه صلى الله عليه و آله لا وارثة و لا موروثة كذا و كذا يوما الحديث .
از اين عبارت استفاده مىشود كه صدر گفتگو با حضرت ساقط شده است . از اين عبارت معلوم مىشود كه ابتداءً راوى به حضرت عرض كرده : من مىخواهم متعه انجام دهم ، چگونه صيغه آن را اجراء كنم ؟ و حضرت مىفرمايد : بگو : أتزوجك متعةً الحديث ؛ سپس راوى مىگويد : خجالت مىكشم كه مدت را ذكر كنم . ( چون متعه ازدواج غير رسمى بوده است و به عقيده اهل سنت اصلا متعه ازدواج به حساب نمىآيد ) اما اينكه ارث و نفقه نباشد اين را خجالت نمىكشم و مىتوانم بگويم .
اطلاق روايت شامل مىشود اينكه متعهكننده حتى مدت متعه مثلا يك ماه بودن را در عالم اعتبار ، اعتبار كند نه در عالم ثبوت .
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 6152
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٦١٥٢