از فضل بن شاذان نقل مىكند كه " صالح بن ابى حماد " مورد اعتماد است « 1 » حال بحث اين است كه آيا خود " على بن محمّد بن قتيبه " معتبر يا نه ؟ نجاشى در رابطه با او چنين مىگويد : " على بن محمّد بن قتيبه النيشابورى ، عليه اعتمد ابو عمرو الكشى فى كتاب الرجال - أبو الحسن ، صاحب الفضل بن شاذان و راوية كتبه . . . " گفتهاند از اين عبارت نجاشى كه مىگويد كشى به او اعتماد كرده است ، مىتوان اعتبار على بن محمّد بن قتيبه را ثابت نمود . و ما نيز مىگفتيم كه شيوخ افراد ( مثل كشى ) وقتى مورد اعتبار هستند كه ثابت نشود كه آنها اعتماد بر ضعفا مىنمودهاند و الّا در اين صورت ، ديگر شيوخ آنها مورد اعتماد نمىباشند . حال در مورد " كشى " كه آيا او نيز اعتماد بر ضعفا مىنموده است يا نه ؟ نجاشى عبارتى اين چنين دارد " الكشى أبو عمرو كان ثقة ، عيناً و روى عن الضعفاء كثيراً . . . " « 2 » از اين عبارت نجاشى استفاده مىشود كه كشى به ضعفا اعتماد داشته است و لذا نمىتوان روايتى را كه او از فضل بن شاذان در مدح على بن محمّد بن قتيبه نقل مىكند مورد استناد قرار داد ، زيرا كسى كه به ضعفا كثيراً اعتماد كند معنايش اين است كه خطاء بسيار دارد و اين كثرت خطاء يا به خاطر اين است كه او مبناى اشتباهى را پذيرفته ، مثلًا معتقد به اصالة العدالة است يا اينكه ، اصولا انسان خوشباورى است و حسن ظنى بيش از متعارف دارد كه افراد ضعيف را نيز مورد اعتماد مىداند . ان قلت : كه در عبارت نجاشى آمده است " و روى عن الضعفاء " نه " اعتمد على الضعفاء " بناء بر اين ، كلام نجاشى دليل نمىشود كه " كشى " اعتماد بر ضعفا مىنموده است .
قلت : بله اگر چه تعبير " روى عن الضعفاء " است و لكن روايت كردن از كسى ساوق با
هامش
( 1 ) جاء فى رجال الكشى ذيل عنوان " فى ابى الخير صالح بن ابى حماد الرازى " هكذا : " قال على بن محمّد القتيبى سمعت الفضل بن شاذان يقول فى ابى الخير و هو صالح بن مسلمة ابى حماد الرازى كما كنى ( اى فكنيته مطابقة لوضعه فهو أبو الخير ) ، و قال على : كان ابو محمّد الفضل يرتضيه و يمدحُهُ و لا يرتضى ابا سعيد الآدمي و يقول هو الاحمق "
( 2 ) رجال النجاشى رقم 1018 ذيل عنوان - محمّد بن عمر بن عبد العزيز ص 372 طبع جامعة المدرسين