هم شده است . چون « إذ أخذ ربك . . . » ، در برخى از روايات آمده كه اين ميثاق در عالم ارواح اخذ شده است . در برخى از روايات دو عالم يگر يعنى عالم اظلّه و عالم اشباح ذكر شده . آيا آن دو عالم ، غير از عالم ذر هستند ؟ يعنى آيا عالم ذر چهار اسم دارد يا نه ؟ تعليقاتى بود كه قرائنى داشت كه بعضى از روايات همين كتاب را تبيين مىكرد . ايشان مسلّم مىكرد كه اگر كسى بخواهد اشكال كند كه آدم بگويد اين رويات مربوط به عالم ذرّ است ولو تعبير به اظله شده باشد ، ولو تعبير در بعض روايات به اظله مربوط به قبل از عالم ذر است ، ولى در اينجا مراد عالم ذر است ، اين اصطلاحى است كه ائمه عليهم السلام خودشان داشتند . بعد از خود عالم ذر هم به اين قرينه تعبير به عالم ظلال فرمودهاند ، اما خود كلمه ظلال در روايات هست .
اينها بعداً تعليقات خوبى مىشد .
تقدمى : شما الان در همان حدى كه مرحوم علّامه اينجام دادند درجه علمىاش را چگونه مىبينيد ؟
اين خودش از نظر استدلال كافى و وافى است . و لكن كسى كه دارد مطالعه مىكند براى تكميل اطلاعاتش ناچار است كه آنها را ببيند . چون در جمع بين الفاظ بعضى از اين روايات درمىماند . كسى كه دقيق و فنى مطالعه مىكند قهراً مشكل پيدا مىكند ، چه بسا اين شبهه هم برايش پيش بيايد كه اصلًا اين روايت تعبير به اشباح دارد ، خب عالم اشباح در بعضى از احاديث تطبيق شده به عالمى بين عالم ارواح و عالم ذرّ ، ايشان اين را شاهد گرفته براى عالم ذر ؛ اين را بايد چه كرد ؟ تعليقاتى كه داشتند اين را روشن مىكرد ، نه اينكه استدلال اين كتاب كمبودى داشته باشد . علّامه خوب بحث كردهاند و خوب بحث را پيش بردند .
تقدمى : با متكلمين هم بحث مىكنند ؟ امثال شيخ مفيد .
نه . من نديدم .
طباطبائى : بخشى از عبارات شيخ مفيد و سيد مرتضى را علّامه نقل كرده است ، اما
امين شريعت : ويژه نامه همايش رونمايي از كتاب المقاصد العلية في المطالب السنية ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: الشيخ عبد الحسين الأميني (العلامة الأميني)
ص٣٠٧