عليهما النفاق .
هامش
بيمارى دلها نسبت ببرادران ( دينى ) ميگردد ، و از ستيزه و دشمنى نمودن نفاق و دوروئى توليد مىشود .
بيان : مراء و جدال بمعنى دشمنى و ستيزه نمودن است و اغلب در مسائل علمى و مخاصمات در امور دنيوى باشد ، ولى گاهى مراء به تنهائى در جايى باشد كه غرض شخص نشان دادن فضيلت و كمالات خود است ، و جدال در جايى كه غرض عاجز ساختن دشمن و خوار نمودن اوست استعمال مىشود ، و جدل از نظر مورد دائرهاش ضيقتر از خصومت است ، زيرا در جدال شدت اخذ شده ولى در خصومت شدت اعتبار نشده است ، گفته مىشود : جدل الرجل ، از باب « علم » در موردى كه خصومت شديدهاى باشد ، و « جادل مجادلة » هنگامى اطلاق مينمايند كه مخاصمه كند به چيزى كه جلو ظهور حق و صواب را بگيرد .
بعضى گويند گفتارى كه بر خلاف قول خصم باشد هر چه باشد داخل در معنى مراء است مثل اينكه شخصى ميگويد اين ميوه شيرين است خصم او بگويد چنين نيست بلكه تلخ است ، يا آنكه بگويد از فلان نقطه بفلان نقطه ده فرسخ است و خصم او بگويد يك فرسخ بيش نيست و نظائر آنها ، و هر چيزى كه موجب تأذى خاطر ديگرى شود اگر انسان بگويد داخل در معنى خصومت است .
و مخفى نماند اخبارى كه در باب مراء و جدال است محمول است بر مواردى كه غرض شخص فقط اظهار فضل و غلبه بر خصم يا تعصب و ترويج باطل باشد ، يا آنكه شخص تواناى بر اثبات حق نباشد كه موجب ازدياد رسوخ خصم در باطل گردد ، يا آنكه باطلى را بباطل ديگر ابطال نمايد ، يا آنكه مطلب حقى را كه خصم در اثبات باطل به آن تشبث مىكند انكار كند ، يا آنكه در موردى كه ميتواند با نرمى تبليغ كند به غلظت و خشونت متوسل شود كه موجب دشمنى و فتنه گردد ، يا آنكه در موردى كه تقيه لازم است آن را ترك كند كه مراء و جدال در همهء اين موارد مذموم است ، ولى اگر در اثبات حق و احياء آن ساعى باشد و در حال عدم لزوم تقيه باطلى را با دليلهاى روشن بميراند و نيت او رياء و مراء نباشد مسلم است كه اين عمل از اعظم طاعات است .
و دلالت مىكند بر اين مطلب آنچه از تفسير عسكرى ( ع ) از حضرت صادق ( ع ) روايت شده كه فرمود :
و كيف يحرم اللَّه الجدال جملة و هو يقول :وَ قالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى ، تِلْكَ أَمانِيُّهُمْ قُلْ هاتُوا بُرْهانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ، فجعل علم الصدق و الايمان بالبرهان ، و هل يؤتى البرهان إلا في الجدال بالتى هى احسن ؟ قيل يا بن رسول اللَّه ، ما الجدال بالتى هى أحسن و التي ليس بأحسن ؟ قال ( ع ) : اما الجدال به غير