[ الحديث 37 ليس بين الايمان و الكفر إلّا قلّة العقل ]
و فيه أيضا : في ذلك الباب ، عن أبيعبد اللّه عليه السّلام ، قال عليه السّلام : ليس بين الايمان و الكفر إلّا قلّة العقل ، قيل : و كيف ذاك يا بن رسول اللّه ؟ قال عليه السّلام : إنّ العبد يرفع رغبته إلى مخلوق ، فلو أخلص نيّته للّه لآتاه الّذى يريد في أسرع من ذلك .
[ الحديث 38 بالعقل استخرج غور الحكمة ]
و فيه أيضا : ( بعد الرواية المذكورة ) عن أبيعبد اللّه عليه السّلام ، قال عليه السّلام : كان أمير المؤمنين عليه السّلام يقول : بالعقل استخرج غور الحكمة ، و بالحكمة استخرج غور العقل ، و بحسن السّياسة يكون الأدب الصّالح ، قال : و كان يقول عليه السّلام :
هامش
شود مراد از اقبل تنزل فعلى بعالم دنيا و لذائذ و رجوع بعالم آخرت و عبادت باشد چنانچه مرحوم صاحب اسفار در شرح اصول كافى ذكر نموده ، با دادن جنود مذكوره در حديث ، بعد از اقبال و ادبار سازش ندارد ، زيرا اقبال فعلى و ادبار فعلى با داشتن اين جنود است چنانچه تفسير شد كه با داشتن اين جنود مىباشد و بدون داشتن آن محقق نگردد « و هذا ما خطر بالبال و هو العالم بحقيقة الحال » .
( 1 ) 37 - و نيز در همان كتاب و باب : از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه فرمود : ميان ايمان و كفر امتيازى نيست مگر بكمى خرد و زيادى آن ( يعنى مؤمن ، كامل العقل ، و كافر ، ناقص العقل و كم عقل است ، و مقصود اثبات واسطه ميان ايمان و كفر نيست كه شخص كم عقل نه مؤمن باشد نه كافر تا لازم آيد كه مؤمن صاحب عقل باشد و كافر به كلى بىعقل ، و اگر چنين بود لازم مىآمد كه كافر مورد تكليف نباشد چون حيوانات ، زيرا تكليف در صورت بودن عقل است ، و به همين جهت پرسش كرده از حضرت صادق عليه السّلام كه چگونه امتياز ميان ايمان و كفر بكمال و نقص عقل است ؟
يعنى بچه بيان اين امتياز معلوم مىشود ) حضرت فرمود : همانا بنده در عملى كه قابل تقرب به خداوند است ، آن عمل را جهت تقرب و نزديك نمودن خود بمخلوقى انجام ميدهد ( و البته چنين عملى براى صرف رياكارى انجام شده و شرك خفى و موجب نقصان ايمان است ) و چنانچه قصد خود را براى خداوند خالص مينمود البته عطا ميفرمود خداوند به او آنچه قصد نموده زودتر از عرض نيازش بمخلوق .
( 2 ) 38 - و نيز در همان كتاب : ( بعد از روايتى كه ياد شد ) از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده كه امير المؤمنين عليه السّلام ميفرمود : بخرد بيرون آورده مىشود و تحصيل ميگردد آخرين مراتب حكمت ، و بداشتن و اتصاف بحكمت كشف مىشود مرتبهء عقل هر حكيم ، و به عهده دارى نظام بلدى يا مملكتى ، آدمى سياستمدار و با فرهنگ كامل