علّمه به غير تعليم ، و أثبت الحكمة في صدره و أجريها على لسانه .
[ الحديث 431 أقلّ ما يلزمك للّه تعالى : أن لا تستعين بنعمه على معاصيه ]
و فيه أيضا : في ذلك الباب ( مناقب ابن الجوزى ) و قال عليه السّلام : أقلّ ما يلزمك للّه تعالى : أن لا تستعين بنعمه على معاصيه .
[ الحديث 432 من تواضع للمتعلّمين و ذلّ للعلماء ساد بعلمه ]
و فيه أيضا : باب « مواعظ أمير المؤمنين عليه السّلام و خطبه و حكمه » ( مطالب السؤال ) و قال عليه السّلام : من تواضع للمتعلّمين و ذلّ للعلماء ساد بعلمه ، فالعلم يرفع الوضيع ، و تركه يضع الرفيع ، و رأس العلم التواضع ، و بصره البراءة من الحسد ، و سمعه الفهم ، و لسانه الصدق ، و قلبه حسن النيّة ، و عقله معرفة أسباب الامور .
و من ثمراته : التقوى ، و اجتناب الهوى ، و اتّباع الهدى ، و مجانبة الذنوب ،
هامش
را ( يعنى معارف و علوم واقعيه را ) در سينه ( و قلب ) او و جارى مىكند حكمت را بر زبان او .
( 1 ) 431 - و نيز در همان كتاب و باب : ( در كتاب مناقب ابن الجوزى ) از امير المؤمنين على عليه السّلام روايت نموده كه فرمود : كمترين چيزى كه لازم است تو را براى ( عبوديت و بندگى ) خداوند بزرگ ، آنست كه كمك نگيرى و يارى نجوئى بنعمتهاى خداوند بر گناهان و نافرمانيهاى وى ( يعنى نعمتهاى او را وسيلهء معصيت وى قرار ندهى ) .
( 2 ) 432 - و نيز در همان كتاب : باب « مواعظ و سخنان و حكمتهاى امير المؤمنين عليه السّلام » از كتاب مطالب السؤال نقل نموده كه امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : كسى كه فروتنى و تواضع نمايد نسبت بطالبان علم ( و دانشجويان ) و خوار و ذليل گرداند خود را ( براى تعلم ) در برابر علماء و دانشمندان ، بزرگ و شرافتمند گردد بسبب علم و دانش خود ( كه از علماء آموخته ) پس علم بمقام و رتبهء عالى مىرساند شخص پست و فرومايه را ، و واگذاردن و ترك دانش ( يعنى در جهل و نادانى باقى ماندن ) خوار و پست ميگرداند شخص آبرومند و صاحب مقام ارجمند را ، و سر علم تواضع و فروتنى است ، و چشم آن دور بودن و پاكيزگى از حسد است ، و گوش آن فهم است ، و زبان آن راستگوئى است ، و قلب آن نيت خوب است ، و عقل آن شناسائى راههاى امور است ( در اين فرازها تشبيه فرموده علم را به انسان و اعضاى وى و براى آن سر و اعضاء ديگرى كه ذكر شد قرار داده ، و مقصود آنست كه چنانچه وجود آدمى بدون اين اعضاء ممكن نيست ، دانش و علم هم داراى سر و بدن و اعضاء ديگر روحانى است و در صورت نبودن آنها دانش حقيقى وجود ندارد ) .شير بىدم و سر و اشكم كه ديد * اين چنين شيرى خدا هم نافريدو از فائدههاى علم و دانش ، پرهيزكارى از گناهان ، و دورى و اجتناب از خواستههاى