گفته است : از آن حضرت در بارهء قول خداوند پرسيدم كه :
كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ
، فرمود : « كمى از شبها بود كه قيام شب از آنها فوت مىشد . » « 44 » در خبر صحيح از معاوية بن وهب از ابى عبد اللّه ( ع ) روايت شده كه گفته است به آن حضرت عرض كردم : مردى كه از دوستان تو و از شايستگان آنهاست از آنچه خواب بر سر او مىآورد به من شكايت كرده و گفته است : من تصميم مىگيرم نماز شب بخوانم ليكن خواب بر من غلبه مىكند تا صبح مىشود ، و بسا يك يا دو ماه متوالى نمازم را قضا مىخوانم و بر زحمت آن شكيبايى مىورزم و گفته است : به خدا سوگند نماز نور چشم من است ، راوى مىگويد : امام ( ع ) به او اجازه نداد كه نمازها را در آغاز شب بخواند ، و فرمود : « قضاى آنها در روز افضل است » . عرض كردم : در ميان زنان ما كنيزكان دوشيزهاند كه دوستدار خوبى و خوبانند و سعى دارند نماز شب به جا آورند ليكن خواب بر آنها غلبه مىكند ، و بسا آنها را قضا مىكنند و بسا از قضاى آنها نيز ناتوانند ليكن مىتوانند اين نمازها را در آغاز شب به جا آورند . امام ( ع ) به اين زنان اجازه داد كه هر گاه ضعيفاند و قضاى آنها را هم نمىتوانند بگزارند اين نمازها را در آغاز شب بخوانند . » « 45 »
بيان اسبابى كه قيام شب را آسان مىكند
( 1 ) بدان قيام شب بر مردم دشوار است جز بر كسى كه با رعايت شرايط ظاهرى و باطنى
هامش
( 44 ) الفقيه ، ج 3 ، ص 446 ، شماره 18 .
( 45 ) همان ماخذ ، ج 3 ، ص 447 ، شماره 20 ، در اين روايت جزئى رخصتى وجود دارد ، هر چند به طور صريح اجازه داده نشده ، و آخر حديث اشاره دارد به اين كه مقدّم داشتن نمازها براى كسى مجاز است كه بداند نمىتواند آنها را قضا كند ، و جمع ميان اخبار مقتضى همين است . در مدارك ص 123 گفته است : عدم جواز مقدّم داشتن آنها از نصف شب جز در سفر يا به سبب بيم از غلبه خواب است ، و اين مذهب اكثر اصحاب ماست ، و از زرارة بن اعين نقل كرده كه مقدّم داشتن نمازهاى مذكور بر نيمه شب مطلقا منع شده و بنا بر آنچه ذكر كرده ابن ادريس و علامه در كتاب مختلف خود همين راى را اختيار كردهاند ليكن مورد اعتماد قول اوّل است و بسا از برخى اخبار مطلقا جواز مقدّم داشتن آنها بر نيمه شب معلوم مىشود ، و طبق آنچه در مرآة العقول آمده است اصحاب ما تصريح كردهاند كه قضاى نافله در روز افضل از مقدم داشتن آنها بر نيمه شب است .