مىشد سجده مىكرد . « 102 » در تهذيب از ابى جعفر امام باقر ( ع ) در بارهء قول خداوند متعال :
كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ
آمده كه فرموده است : « اين قوم مىخوابيدند ، و چون هر كدام از پهلويى به پهلوى ديگر مىشدند مىگفتند : الحمد للّه و لا إله الّا اللّه و اللّه اكبر » « 103 »
ورد چهارم :
( 1 ) اين ورد با گذشت نيمه اول شب آغاز مىشود و تا سد سى از شب باقى مانده ادامه دارد . در طى همين وقت است كه بنده براى تهجّد ( نماز شب ) برمىخيزد ، و واژهء تهجّد اختصاص به اعمالى دارد كه پس از هجود و هجوع كه به معناى خواب است گزارده مىشود . وقت اين ورد در وسط شب است و شبيه به وردى است كه از ظهر به بعد آغاز مىشود ، و ظهر وسط روز است . خداوند به اين وقت سوگند ياد كرده و فرموده است ؛
وَ اللَّيْلِ إِذا سَجى
« 104 » ، يعنى هنگامى كه شب آرام گيرد ، و سكون و آرامش شب در همين وقت است ، زيرا هر چشمى در اين وقت در خواب است « 105 » جز خداوند حىّ قيّوم كه او را خواب و چرت فرا نمىگيرد . گفته شده : اذا سجى به معناى امتدّ و طال مىباشد ، يعنى هنگامى كه امتداد يابد و طولانى شود ، و برخى آن را به معناى اذا أظلم تفسير كردهاند ، از پيامبر خدا ( ص ) پرسيدند : كدام ساعت شب دعا مسموعتر است ، فرمود : « نيمه شب » « 106 » ، داوود پيامبر ( ص ) عرض كرد : خداوندا من دوست دارم تو را عبادت كنم ، كدام وقت افضل است ؟ خداوند به او وحى فرمود : اى داوود ! در آغاز شب و آخر آن براى عبادت برنخيز ، زيرا آن كه در آغاز شب برمىخيزد در آخر آن مىخوابد ، و آن كه در آخر آن برمىخيزد در اول آن برنخواهد خاست ليكن در وسط شب برخيز تا تو را با من و مرا با تو خلوت باشد ، و حاجتهاى خود را بر من عرضه بدار .
هامش
( 102 ) در جلد اول گفته شد .
( 103 ) همان ماخذ ، ج 1 ، ص 231 ، آيه در سوره ذاريات / 17 : آنها كمى از شبها را مىخوابيدند .
( 104 ) ضحى / 3 : و سوگند به شب در آن هنگام كه آرام گيرد .
( 105 ) يعنى در شهر و اطراف ما چشمى نمانده جز اين كه در خواب باشد و گرنه شب و روز براى هر قومى نسبى است زيرا پيوسته بر قومى غروب و بر ديگران طلوع مىكند .
( 106 ) سنن بيهقى ، ج 3 ، ص 4 ، از حديث عمرو بن عنبسه .