6 -
فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ
. « 5 » ابن عبّاس گفته است : يعنى در شب و روز ، در خشكى و دريا ، در سفر و حضر ، در توانگرى و تنگدستى ، در بيمارى و تندرستى و در آشكار و نهان .
7 - خداوند در نكوهش منافقان فرموده است :
وَ لا يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِيلًا
. « 6 » 8 -
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ
. « 7 » 9 -
وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ
« 8 » ، ابن عبّاس گفته است : اين كلام را دو وجه است : يكى آن كه ذكر حق تعالى نسبت به شما بزرگتر از ذكر شما نسبت به اوست ؛ ديگر آن كه ذكر خداوند برتر از هر عبادت ديگر است . و آيات ديگرى از اين قبيل .
اخبار : پيامبر خدا ( ص ) فرموده است .
1 - « گويندهء ذكر خدا در ميان غافلان مانند درخت سبزى است كه در ميان گياه خشك خرد شده قرار داشته باشد . » « 9 » 2 - « گويندهء ذكر خدا در ميان غافلان مانند رزمنده در ميان فراريان است . » « 10 » 3 - « گويندهء ذكر خدا در ميان غافلان مانند زنده در ميان مردگان است . » « 11 » 4 - « خداوند مىفرمايد : من با بندهام هستم مادام كه مرا ياد مىكند و لبهايش را به
هامش
( 5 ) نساء / 103 : و هنگامى كه نماز را به پايان رسانيديد خدا را ياد كنيد در حال ايستادن ، نشستن و به هنگامى كه به پهلو خوابيدهايد .
( 6 ) نساء / 142 : . . . و خدا را جز اندكى ياد نمىكنند .
( 7 ) اعراف / 204 : پروردگارت را در دل خود از روى تضرّع و خوف و آهسته و آرام صبحگاهان و شامگاهان ياد كن و از غافلان مباش .
( 8 ) عنكبوت / 45 : هر آينه ذكر خدا را از آن هم برتر است .
( 9 ) حليه ابو نعيم از ابن عمر با سندى ضعيف ، الجامع الصغير .
( 10 ) طبرانى از ابن مسعود ، و در اين آمده است ، مانند : « صبر كنندگان در ميان فراريان است » . كافى كلينى ، ج 2 ، ص 502 ، با اندك اختلاف .
( 11 ) مأخذ آن را نيافتم جز در مصابيح بغوى ، ج 1 ، ص 148 ، مسلم و غير او .