عرض كردم :
يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً
« 20 » ، فرمود : « اين از زكات نيست » ، عرض كردم : قول خداوند متعال :
إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
« 21 » فرمود : « از زكات نيست ، و صله تو با خويشاوندانت هم از زكات نيست . » « 22 » در الفقيه « 23 » از آن حضرت روايت است كه فرمود : « خداوند اين اموال فراوان را به شما داده تا آنها را در راهى صرف كنيد كه او در آن راه صرف كرده است ، و آنها را به شما نداده تا اندوخته كنيد . » غزّالى مىگويد :
مقصد دوّم - پاك كردن دل از صفت بخل است كه از مهلكات مىباشد ، چنان كه پيامبر ( ص ) فرموده است : سه چيز نابود كننده است : بخلى كه از آن فرمانبردارى شود و هوسى كه از آن پيروى گردد و خودپسندى ، خداوند متعال فرموده است :
وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ *
« 24 » در بخش مهلكات سبب اين كه چرا بخل از مهلكات است و چگونگى رهايى از آن شرح داده خواهد شد . ترديدى نيست كه ازاله صفت بخل از نفس منوط به اين است كه انسان به بذل و بخشش مال عادت كند ، زيرا محبّت چيزى از دل بركنده نمىشود مگر آن كه نفس بر مفارقت از آن مجبور گردد تا جدايى از آن عادت او شود . بنابر اين زكات از اين نظر دهنده آن را از پليدى بخل مهلك پاكيزه مىكند ، و ميزان پاكيزگى نفس از اين پليدى به اندازه بذل و بخشش انسان و آن مقدار شادى و خوشحالى است كه از اخراج مال و صرف آن در راه خداوند متعال به او دست مىدهد .
هامش
( 20 ) بقره / 274 : آنها كه اموال خود را به هنگام شب و روز پنهان و آشكار انفاق مىكنند .
( 21 ) بقره / 271 : اگر آشكارا انفاق كنيد خوب است و اگر آنها را پنهان كنيد و به تهيدستان بدهيد براى شما بهتر است .
( 22 ) كافى ، ج 3 ، ص 499 .
( 23 ) همان مأخذ ، ص 162 ، شماره 14 .
( 24 ) حشر / 9 : كسانى كه خداوند آنها را از بخل و حرص نفس بازداشته است رستگارند .