در كمتر از سى گاو زكات نيست و چون تعداد آنها به سى برسد بر طبق نصّ و اجماع بايد يك گوساله نر يا ماده كه يك سال تمام از عمر او گذشته باشد زكات بدهد .
نصاب ديگر آن چهل است و زكات آن گوساله مادهاى است كه داخل سوّمين سال خود شده باشد .
در كمتر از چهل گوسفند زكات نيست و در چهل رأس يك گوسفند واجب است تا آنگاه كه به صد و بيست و يك رأس برسند و در اين موقع دو گوسفند واجب مىشود ؛ و چون به دويست و يك رأس بالغ شوند سه گوسفند واجب مىگردد . در اين امر ميان فقيهان خلافى نيست ؛ و چون به سيصد و يك رأس برسند زكات آنها در هر صد گوسفند يك رأس است و گفتهاند تا آنگاه كه اين عدد به چهارصد برسد چهار گوسفند ، و از چهارصد رأس به بالا در هر صد گوسفند يك رأس بايد زكات داده شود . امّا خبر اوّل از لحاظ سند و روشنى متن صحيحتر است جز اين كه خبر دوّم مشهورتر و مورد اعتماد اكثر است . شايد اين امر بدين جهت باشد كه خبر اوّل موافق با رأى عامّه است .
در اين مورد پرسش و پاسخى وجود دارد كه مشهور است « 9 » در بارهء اين كه دام پروارى آماده شده براى مصرف و حيوان نر براى جفتگيرى بايد جزء نصاب شمرده شود يا نه اختلاف است . در خبر صحيح آمده است كه در گوسفندى كه براى شكار گرگ يا شير و فريفتن آنها در جايى قرار مىدهند و گوسفندى كه دو نوزاد دارد و گوسفند شيرده و قوچ ، و نيز از غلّات آنچه كمتر از سيصد صاع است زكات نيست ، و در سيصد صاع و بالاتر از آن چنانچه از آب باران يا آبهاى جارى يا جذب رطوبت زمين توسّط ريشهها
هامش
( 9 ) در هامش برخى نسخههاى اين كتاب آمده كه خلاصه سئوال اين است اگر در چهارصد رأس گوسفند همان تعداد واجب باشد كه در سيصد و يك رأس واجب است زايد بر سيصد و يك رأس چه تأثيرى دارد ؟
پاسخ اين است كه هر گاه پس از گذشتن سال بدون آن كه در حفظ گوسفندان كوتاهى شود يك رأس از چهارصد گوسفند تلف شود نقص وارد بر واجب يك جزء از صد جزء يك گوسفند است ليكن اگر تعداد گوسفندان از چهارصد هر چند يكى كمتر باشد و چيزى از آنها تلف شود مادام كه زيادتر از سيصد و يك باشند از زكات واجب چيزى ساقط نمىشود و بسا مناقشه در اين است كه اگر تعداد گوسفندان از چهارصد رأس كمتر باشد چرا نبايد از ميزان فريضه چيزى كم گردد ، زيرا مقتضاى اشاعه حكم تقسيم ضايعات بر هر دو صاحب حق است هر چند تعداد زايد بر نصاب عفو شده باشد ، و منافاتى ميان آن دو نيست .