زيرا مقصود از قرائت حركت دادن زبان نيست بلكه منظور فهم معانى است . در مورد قرائت مردم سه دستهاند . دستهاى زبان را به جنبش درمىآورند و دلشان غافل است ؛ دستهء ديگر زبان خود را به حركت درمىآورند و دلشان از زبانشان پيروى مىكند ، در نتيجه آواى دل را مىشنوند و آن را درك مىكنند به همان گونه كه از ديگران مىشنوند ، و اين مرتبهء اصحاب يمين است ؛ دستهء سوّم كسانى هستند كه در اخذ معانى نخست دلشان سبقت مىگيرد ، سپس زبان به خدمت دل شتافته آن معانى را ترجمه مىكند ، و ميان اين كه زبان ترجمان دل يا معلّم آن باشد تفاوت بسيار است ؛ مقرّبان حقّ كسانى هستند كه زبانشان ترجمان و پيرو دل آنهاست ، و دلشان تابع زبانشان نيست .
شرح معانى نماز
( 1 ) هنگامى كه بسم اللّه الرّحمان الرّحيم مىگويى براى شروع قرائت كلام خداوند ، به آن قصد تبرّك كن ، بدان معناى آن اين است كه همهء كارها به خداوند وابسته است ، و در اين جا مراد از اسم مسمّاست ، و چون همهء امور به دست خداست ناگزير همهء ستايش ويژه اوست . « الحمد لله » معنايش اين است كه شكر و سپاس خاصّ خداوندى است كه همهء نعمتها از اوست . هر كس نعمتى را از غير خدا بداند ، و يا ديگرى را بدون اين كه در نظر گيرد كه او مسخّر فرمان الهى است مورد شكر و سپاس قرار دهد در بسم الله گفتن او و حمد و سپاس وى نسبت به خداوند به اندازهء توجّه او به غير خدا نارسايى و نقصان است . چون :
« الرّحمان الرّحيم » بگويى الطاف گوناگون الهى را در نظر آور تا رحمت او بر تو آشكار شود ، و اميد در دل تو زنده گردد . سپس با گفتن « مالك يوم الدّين » در دل خود احساس تعظيم و بيم كن ، امّا تعظيم نسبت به او به سبب آن كه مملكت وجود تنها از آن اوست ، و بيم به جهت هول و هراس روز جزا و حساب و اين كه مالك آن روز تنها خداست . سپس با گفتن : « اياك نعبد » اخلاص خود را تازه گردان ، و با ذكر : « اياك نستعين » اظهار ناتوانى و نيازمندى و بيزارى