مجمل كه ذكر شد براى رعايت اختصار در اين كتاب بود .
مىگويم : امّا روش ما در اين خصوص طبق آنچه در ابواب پنچگانه ميانى اين كتاب ذكر كردهام غير از اين است ، و من اين موضوع را در رسالهء جداگانهاى به نگارش در آوردهام ، و آنچه را كه دانستن آنها بر همهء دانشجويان واجب است اعمّ از علم به اعمال ظاهرى و باطنى و اخلاق ستوده و نكوهيده بر آن اضافه كردهام ، و آن را منهاج النّجاه ناميدهام اين رساله براى دانشطلبان به منزلهء اكسير است .
غزّالى مىگويد : « اگر در انسان هوش و فراستى باشد ، كه به سبب آن امرى را زير سؤال برد ، و در نفس او شبههاى پديد آيد بىشكّ علّتى مخوف در او پيدا شده ، و درد ظاهر گشته است ، از اين رو ناگزير بايد او را از آن درجهاى كه ذكر شد بالاتر برند ، و بدان مقدار كه در كتاب الاقتصاد فى الاعتقاد ذكر كردهايم برسانند . اين كتاب به اندازهء پنجاه برگ است ، و مطالب آن از محدودهء قواعد عقايد بيرون نيست ، و به ديگر مباحث متكلّمان وارد نشده است . » مىگويم : طريقهء ما مطابق آنچه در كتاب علم اليقين آوردهام غير از اين است ، و اگر چه آن كتابى مبسوط و گسترده است ليكن در تنظيم مطالب آن از چارچوب آنچه در قرآن و احاديث معصومان ( ع ) آمده خارج نشده است ، جز اندكى كه براى شرح و توضيح آيات و روايات لازم و مورد نياز بوده است .
غزّالى مىگويد : « اگر آن مقدار كه گفته شد او را قانع كند بايد دست از او بازداشت ، امّا چنانچه بدان شفا نيابد ، بيمارى او مزمن و سخت و واگير شده است . بنابراين پزشك بايد به اندازهاى كه مىتواند با او به نرمى رفتار كند ، و دربارهء او منتظر قضاى الهى باشد ، كه يا به تنبيهى غيبى حقّ بر او منكشف و معلوم شود ، و يا تا آنگاه كه مقدّر اوست در شكّ و شبهه باقى بماند .
مطالبى كه در كتاب الاقتصاد فى الاعتقاد و كتبى از نوع آن آمده به اندازهاى است كه مىتوان به فوايد آن اميدوار بود . امّا آنچه بيرون از مطالب اين كتاب مىباشد دو قسم است : يك قسم دربارهء غير قواعد عقايد بحث
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 431
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص٤٣١