و رستگارى در روز بازپسين مىگردد . امّا آنهايى كه از عقل محض پيروى مىكنند ، بىشكّ علم و قدرت و انديشهاى كه به پيامبران عطا گرديده به آنها داده نشده ، و افكار آنها چنان كه بايد جهان آخرت را درك نكرده است ، با اين حال دربارهء آنها تقصير روا نيست ، و نبايد در حقّ آنان تا آن حدّ كوتاهى شود كه منجر به تحقير و ناچيز شمردن ايمان آنها گردد . آنان از اين حرفها منزّهند بويژه اين كه سخنانشان مرموز است ، و آنچه بر ضدّ آنها گفته شده اگر چه روى ظاهر سخنان آنهاست بر ضدّ مقاصد ، آنها نيست ، و سخنانى را كه به رمز گفته شده نمىتوان بكلّى ردّ كرد . بلى چون آنچه از علوم فلاسفه مىتواند در آخرت سودمند واقع شود در اديان موجود است بويژه در شريعت جامع و كامل و درخشان ما به صورتى تمامتر و كاملتر و به طريقى آسانتر و سهلتر وجود دارد ، و آنچه از علوم آنها در آخرت سودى ندارد نيز در سلوك راه حقّ بدانها نيازى نيست بلكه اكثر اين علوم مانع حركت در اين راه ، و مايهء دورى بيشتر مردم از خداست ، همچنين آنچه از علوم فلاسفه در شرع تفصيل داده نشده است و در شناخت خداوند مدخليّت دارد مانند چگونگى صفات خداوند و علم هيئت و جز اينها ، در پيمودن اين راه هيچ نيازى به تفصيل آنها نيست ، بلكه مجمل و مرموز آنها كه در شرايع وارد شده كافى است . با ذكر اين كه راه فلاسفه بسيار پرخطر و مهلكهآفرين است و بسيارى از هوشمندان در اين وادى گمراه ، و در طريق حقّ و هدايت سرگردان شدند . علاوه بر اين از سوى متأخّران تحريفاتى در علوم فلاسفه راه يافته كه ناشى از سوء فهم آنها و فقدان شرايط تحصيل اين علوم بوده است ، در نتيجه آنچه از اين دانشها امروز ميان مردم موجود است همان دانشهايى نيست كه ميان پيشينيان وجود داشته است ، بلكه بعضى از آنها مختلّ و درهم و بر هم شده است . بنابراين اعراض از علوم آنها و عدم ورود در راه آنها سزاوارتر است ، جز براى كسانى كه همهء پايههاى علوم دينى خود را محكم كرده ، و از همهء آنها فراغت يافته باشند ، و بخواهند از مقاصد اين فرقه آگاهى يابند ، و به مطالب آنها دست پيدا كنند ، كه در اين صورت باكى نيست .
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 156
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص١٥٦