بنابراين هنگامى كه مرد عاقل به سبب احتلام يا رسيدن به سنّ بلوغ مثلا در چاشتگاه بالغ شود ، نخستين چيزى كه بر او واجب مىگردد ، گفتن شهادتين و فهم معناى آنهاست ، و شهادتين عبارت از : لا إله الا الله - محمد رسول الله است .
مىگويم : اعتقاد اجمالى به اين كه خداوند جامع تمامى كمالات است ، و نقصان به او راه ندارد ، و اذعان به امامت امام ، و تصديق به آنچه پيامبر ( ص ) درباره احوال دنيا و آخرت از جانب خداوند آورده و به طور تواتر از او به ثبوت رسيدهاند ، نيز بايد بر شهادتين اضافه شود .
غزّالى مىگويد : بر مكلّف واجب نيست كه از طريق فكر و نظر ، و بحث و نوشتن ادلّه ، صحّت اين اعتقادات را به دست آورد ، بلكه كافى است كه آنها را تصديق كند و بدون هيچ شكّ و دودلى به آنها اعتقاد جازم داشته باشد . و اين مقدار به مجرّد تقليد و سماع و بدون هيچ بحث و برهان به دست مىآيد . زيرا پيامبر خدا ( ص ) بر مسلمانى نابخردان عرب به تصديق و اقرار آنها بسنده مىكرد ، بىآن كه آنان دليلى را بر اين اعتقاد خود در ذهن داشته باشند .
بنابراين هر گاه انسان عاقلى كه بالغ شده آنچه را گفته شد به جا آورد تكليفى را كه بر او در آن وقت واجب شده ادا كرده ، و علمى كه در آن هنگام بر او واجب بوده آموختن شهادتين و دانستن معناى آن بوده ، و غير از آن در آن زمان چيزى بر او لازم و واجب نبوده است ، به دليل اين كه اگر پس از اداى اين واجب مىمرد ، فرمانبردار خداوند به شمار مىآمد ، و گناهى بر دوش نداشت و آنچه گاهى غير از اداى شهادتين واجب مىشود به سبب عوارضى است كه روى مىدهد ، و دربارهء هر كس ضرورى نيست ، بلكه انفكاك آن از بعضى افراد قابل تصوّر است .
اين عوارض ممكن است در فعل ، يا در ترك و يا در اعتقاد باشد ، چنانچه در فعل باشد به اين صورت است كه اگر عاقل بالغى كه در چاشتگاه بالغ شده و شهادتين گفته است تا ظهر زنده بماند ، با دخول وقت نماز ظهر ، فرا گرفتن آداب وضو و نماز بر او واجب مىشود ، و اگر تندرست و در وضعى باشد كه اگر تا ظهر صبر كند قادر نخواهد شد همهء آداب مذكور را در اين وقت آموخته ، و
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى ) — صفحة 118
مساهمون: الفيض الكاشاني
ص١١٨