بلخى گفته است : « محمّد بن سليم خراسانى از مردم بلخ است » « 1 » .
ابن حجر دربارهء تاريخ وفات وى چيزى نقل نكرده است « 2 » .
[ 659 ] محمّد بن شجاع بلخى
ابو عبد اللّه محمّد بن شجاع بلخى ، معروف به ابن بلخى ، از محدّثان صاحبنام عصر خود بود . وى در 13 ماه رمضان سال 181 هجرى در شهر بلخ پا به عرصهء جهان هستى نهاد . او تحصيلات خود را در زادگاهش به پايان رسانيد ، راهى بغداد گشت و در اين شهر به تدريس علوم پرداخت . سرانجام در ماه ذى الحجه سال 266 هجرى به سنّ نود سالگى در شهر بغداد وفات يافت و در اين شهر به خاك سپرده شد .
دربارهء نسبت او علماى رجالشناس اختلافنظر و ترديد دارند . المزى ، قريشى ، ذهبى و ابن عدى او را ثلجى نوشتهاند و بعضى ديگر از علما ، مانند ، ابن حجر ، جزرى ، شيرازى ، ابن كثير ، سيوطى و ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى او را بلخى نقل كردهاند . آنهايى كه او را ثلجى نوشتهاند ، وى را ابن ثلجى مىدانند . به علت عدم دقت بعضى از محققان ، بلخى گاهى بجلى و گاهى ثلجى نوشته شده است و علتش نيز آن است ، لذا براى اثبات مطلب شخصيت موردنظر را به اين طايفه يا به آن طايفه نسبت دادهاند . متأسفانه برخى از تاريخنگاران و رجالشناسان ، اصل امانتدارى را رعايت نمىكنند . [ اميد است روزى برسد كه به اين قانون اخلاقى عمل نمايند ] . همچنين علما در مورد ابو عبد اللّه محمّد بن شجاع بلخى اختلافنظر دارند ؛ برخى او را از فقهاى شافعى و بعضى از فقهاى حنفى مىدانند . صاحب معرفة علوم الحديث از حاكم نيشابورى نقل مىكند كه محمّد بن شجاع بلخى تأليفات فراوانى دارد ؛ كتابى در مناسك حج دارد كه بيش از شصت جلد است . من آن كتاب را نزد ابو عبد اللّه محمّد بن احمد بن موسى قمى خزانهدار ديدهام .
كتابى بسيار دقيق و علمى بود « 3 » .
هامش
( 1 ) - التاريخ الكبير ، ج 1 ، ص 106 .
( 2 ) - تهذيب التهذيب ، ج 9 ، ص 197 .
( 3 ) - معرفة علوم الحديث ، ص 224 .