ابن عدى مىگويد : بلخى از شاگردان امام شافعى است . او در هنگام مرگ امام شافعى را دعا مىكرد و مىگفت : خداوند او را رحمت كند . او از جعلكنندگان حديث بود « 1 » .
قريشى مىگويد : محمّد بن شجاع بلخى از شاگردان حسن بن زياد بود . او از فقهاى بزرگ عراق بهشمار مىرفت و در سال 266 ه . در سجدهء نماز عصر سكته كرد و درگذشت . وى مايل به مذهب معتزله بود « 2 » .
ابن حجر مىگويد : ابن عدى او را متهم به جعل حديث كرده است ، درحالىكه وى از جمله شاگردان امام شافعى و احمد بن حنبل بود « 3 » .
ذهبى مىگويد : محمّد بن شجاع بلخى از شاگردان يحيى بن مبارك بن مغيره عدوى بصرى ، معروف به يزيدى و يحيى بن آدم است . وى دريايى از دانش بود ، نيز داراى تعبّد و تهجّد بود و قرآن را بسيار تلاوت مىكرد « 4 » .
ابن كثير مىنويسد : بلخى يكى از عباد جهميّه بهشمار مىرفت « 5 » .
المزى مىگويد : ابو عبد اللّه محمّد بن شجاع بلخى رواياتش را از طريق اسماعيل بن عليّه ، حسن بن زياد لؤلؤى ، ابى اسامه حمّاد بن اسامه ، عبيد اللّه بن موسى ، محمّد بن عمر واقدى ، وكيع بن جراح و يحيى بن آدم نقل مىكرد ، نيز محدّثانى چون احمد بن حسن بن صالح بغدادى ، عبد اللّه بن احمد بن ثابت بزّاز ، عبد الوهّاب بن عيسى بن ابو حيّه ، محمّد بن ابراهيم بن جيش بغوى ، محمّد بن احمد بن يعقوب بن شيبه سدوسى رواياتى را از طريق محمّد بن شجاع نقل كردهاند .
بلخى از علماى جهميّه است و قايل به خلق قرآن بود و در اين زمينه تأليفاتى دارد ، بهويژه كتابى بر رد عثمان بن سعيد دارمى نوشته است . يحيى بن خاقان مىگويد : از احمد بن حنبل نظرش را دربارهء محمّد بن شجاع بلخى سؤال كردم . احمد گفت : او مردى بدعتگذار و هواپرست است .
سرى بن مكرم مقرى گفت : متوكل عباسى احمد بن حنبل را خواست ، از وى دربارهء
هامش
( 1 ) - الكامل فى الضعفا ، ج 7 ، ص 550 .
( 2 ) - الجواهر المضيه ، ج 3 ، ص 173 .
( 3 ) - لسان الميزان ، ج 9 ، ص 109 .
( 4 ) - سير اعلام النبلاء ، ج 12 ، ص 379 .
( 5 ) - البداية و النّهايه ، ج 7 ، ص 414 ؛ الغدير ، ج 5 ، ص 259 .