او رواياتش را از طريق ابو بكر محمّد بن اسحاق ، ابو العباس محمّد بن اسحاق ثقفى و ديگران نقل مىكرد . ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى مىگويد : ابو الحسن محمّد بن سفيان جوهرى ، فقيه و دانشمند بود و در علم مناظره يد طولايى داشت و مىافزايد ابو يعلى حمزة بن عبد العزيز مجلسى از شاگردان او بود و از وى رواياتى را نقل كرده است « 1 » .
ابن اثير مىگويد : جوهرى از طريق ابو بكر بن خزيمه روايت نقل مىكرد . ابو عبد اللّه حاكم نيشابورى از كلماتى رواياتى را نقل كرده است « 2 » .
[ 656 ] محمّد بن سليمان بلخى
علامه جمال الدين ابو عبد اللّه محمّد بن سليمان بن حسن بن حسين بلخى مقدسى حنفى مشهور به ابن نقيب در نيمهء شعبان سال 611 ه . در يك خانوادهء بلخىتبار ، در شهر قدس قدم به عرصه جهان نهاد . او در اين شهر نشو و نما كرد و تحصيلات خود را در همانجا آغاز كرد ، سپس براى تكميل آن به مصر سفر كرد و در شهر قاهره ساكن گشت .
در مصر به مدرسهء عاشوريه راه يافت ، و تحصيلات خود را در اين مدرسه و ساير مدارس آن كشور به پايان رسانيد . بعد از مدتى در مدرسهء عاشوريه به تدريس علوم پرداخت و ديرى نپاييد كه در دانشگاه الازهر مشغول تدريس شد .
او مردى صالح ، پرهيزگار و متواضع بود . اين عالم فاضل عمر خود را در راه تدوين تفسير قرآن كريم صرف كرد . تفسير وى در حدود پنجاه جلد است . نحوهء تحرير اين تفسير بدين قرار بوده كه اول اسباب نزول آيات را بررسى كرده و آنگاه به سراغ قواعد قرائت و تجويد رفته و اعراب آيات را بررسى كرده است ؛ سپس لغات مشكل قرآن كريم را مورد تحقيق قرار داده و معنا كرده است ، و نيز در بعد عرفانى و حقايق باطنى قرآن كار كرده است .
سرانجام وى به قدس شريف بازگشت كه در ماه محرم سال 698 ه . در اين شهر
هامش
( 1 ) - الانساب ، سمعانى ، ج 11 ، ص 138 .
( 2 ) - اللباب ، ج 2 ، ص 259 .