آقا بزرگ تهرانى مىگويد : از معروفى ديوان شعرى به يادگار مانده است « 1 » .
علامه دهخدا مىگويد : « معروفى بلخى ، شاعر در اقسام قصيده و غزل و مثنوى ، از اوصاف و مديح و هجاء و جز آن ماهر و استاد است و سادگى و بساطت قدمت نيز لطف و عذوبتى ديگر بر آن افزوده است » « 2 » . همچنين حكايتى را دربارهء ديدار معروفى بلخى و امير خلف سجزى نقل مىكند و مىافزايد كه ضرب المثل « خرك سياه بر در است » از اين حكايت گرفته شده است « 3 » .
مؤلف كتاب شعراى بىديوان مىنويسد : ابو عبد اللّه محمّد معروفى بلخى ، از شعراى اواسط قرن چهارم است ، بيش از اين دربارهء شرح حال او در دست نيست . آنگونه كه از اشعارش پيداست ، وى در هزل و هجو دستى داشته است . در ميان اشعار او به ابياتى در اوزان مختلف بهويژه مثنوى برمىخوريم . از اشعار معروفى 55 بيت ، شامل 5 غزل و قطعه باقى مانده است و باقى ابيات منفرد است ، كه در كتابهاى لغت و تذكرهها محفوظ است « 4 » .
[ 628 ] محمّد بن حسين بن شهريار بن قطان بلخى
ابو بكر محمّد بن حسين بلخى ، از چهرههاى پرفروغ قبة الاسلام بلخ است . او علم حديث را در محضر علمايى چون نصر بن طاهر و بشر بن معاذ العقدى آموخت و تعدادى از محدّثان در خدمت او اين دانش را فراگرفته و از طريق وى رواياتى را نقل كردهاند . ابو بكر شافعى ، محمّد بن عمر ، ابو القاسم بن نخلى المقرى ، على بن محمّد لؤلؤى و محمّد بن مظفر الحافظ از شاگردان او هستند . ابو بكر برقانى مىگويد : ابو بكر
هامش
( 1 ) - الذريعه ، ج 9 ( قسمت 3 ) ، ص 1067 .
( 2 ) - لغتنامه ، ج 1 ، ص 767 .
( 3 ) - براى اطلاع كامل از حكايت ر . ك : همان .
( 4 ) - شرح احوال و اشعار شاعران بىديوان ، ص 139 و نيز ر . ك : گنج سخن ، ص 101 ؛ شجرهنامه شاعران گمنام ، ص 139 .