محمّد قطان بلخى در ماه محرم الحرام سال 306 ه . وفات كرده است « 1 » .
تعدادى از محدّثان او را ثقه مىدانند « 2 » . امّا صاحب تنزيه الشريعه از قول عبد اللّه بن ناحيه مىگويد : ابو بكر قطان مردى دروغگو و جاعل حديث است « 3 » .
[ 629 ] محمّد بن حسين بن احمد خطيبى بلخى
بهاء الدين محمّد بن حسين بن احمد خطيبى بلخى معروف به بهاء الدين ولد است .
علاء الدين محمّد خوارزمشاه ، دختر خود ملكه جهان را به ازدواج حسين خطيبى بلخى درآورد و بهاء الدين محمّد در سال 543 ه . ، از اين بانو در شهر بلخ ديده به جهان گشود .
بهاء الدين ولد ، دو ساله بود كه پدرش حسين خطيبى ديده از جهان فروبست « 4 » . مردم بلخ به فرزند اول كه پسر باشد ولد مىگويند « 5 » .
بهاء الدين ولد تحصيلاتش را از دوران كودكى آغاز نمود . او پس از كسب كمالات علمى ، شبى در عالم رؤيا حضرت رسالت پناهى را زيارت كرد ، و آن حضرت او را سلطان العلما خطاب كرد ، بدين سبب وى را سلطان العلما لقب دادند « 6 » .
بهاء الدين ولد از شاگردان نجم الدين كبرى و نيز از شاگردان غزالى به شمار مىرفت .
امام غزالى به او خرقه پوشانيده است « 7 » . بهاء الدين ولد ، در نيشابور با عطار ملاقات كرد .
عطار به او دربارهء فرزندش جلال الدين محمّد سفارش كرد و گفت : « اين فرزند را گرامى دار ، زود باشد كه نفس گرم او آتش در سوختگاه عالم خواهد افروخت » « 8 » . جمعى از علما ، مانند امام فخر الدين رازى به او حسد مىبردند و او را به توطئه عليه سلطان متهم
هامش
( 1 ) - دايرة المعارف آريانا ، ج 1 ، ص 923 .
( 2 ) - تاريخ بغداد ، ج 2 ، ص 232 .
( 3 ) - تنزيه الشريعه ، ج 1 ، ص 103 .
( 4 ) - مناقب العارفين ، ج 1 ، ص 9 .
( 5 ) - مشايخ بلخ من حنفيه ، ج 1 ، ص 39 .
( 6 ) - مناقب العارفين ، ج 1 ، ص 10 ؛ مشايخ بلخ من حنفيه ، ج 1 ، ص 82 .
( 7 ) - مناقب العارفين ، ج 1 ، ص 10 .
( 8 ) - تاريخ ادبيات در ايران ، ج 3 ، ص 450 .