[ 627 ] محمّد بن حسن معروفى بلخى
ابو عبد اللّه محمّد بن حسن معروفى بلخى ، در بلخ تولد يافته است . وى از شعراى قرن چهارم هجرى به شمار مىرود . او مدتى در دربار ابو الفوارس عبد الملك بن نوح سامانى ، و نيز زمانى در دربار امير ابو احمد خلف بن احمد سجزى صفارى بود . وى مصاحبت رودكى را درك كرده است در اثر حوادث روزگار و تحولات سياسى منطقه از اشعار او چيزى باقى نمانده است « 1 » .
مؤلف مجمع الفصحاء مىگويد : « ابو عبد اللّه محمّد معروفى بلخى ، به كمالات موصوف و به جلالات معروف ، كلامش بر كمالش معرّف ، و مقامش بر مقالش موصّف است . وى از شعراى دربار آل سامان بود . از اشعار و افكار وى نيز چون اغلب متقدمان چيزى در ميان نمانده است » « 2 » .
عوفى مىگويد : معروفى بلخى ، در شاعرى مقتدا و در سخنسرايى در ميان معاصران كمنظير بود ، كلامش تأثيرگزار بر دل دلدادگان بود « 3 » . دكتر صفا معتقد است معروفى بلخى ، از شعراى نيمهء اول قرن چهارم است « 4 » . بيهقى ، يك بيت از معروفى را آورده است « 5 » .
كافر نعمت بسان كافر دين است * جهد كن و سعى كن به كشتن كافر
شيخ عباس قمى و علامه دهخدا مىگويند : رودكى ، ابو عبد اللّه معروفى بلخى را به گرويدن به آل فاطمه ( آل محمّد صلّى اللّه عليه و إله ) دعوت مىكرد . معروفى در بيتى در اين باره چنين مىگويد « 6 » :
از رودكى شنيدم سلطان شاعران * كز مردمان به كس مگرو جز به فاطمى
هامش
( 1 ) - دايرة المعارف آريانا ، ج 2 ، ص 7 .
( 2 ) - مجمع الفصحاء ، ج 1 ، ص 505 .
( 3 ) - لباب الالباب ، ص 254 .
( 4 ) - تاريخ ادبيات در ايران ، ج 1 ، ص 419 .
( 5 ) - تاريخ بيهقى ، ج 8 ، ص 607 .
( 6 ) - الكنى و الالقاب ، ج 2 ، ص 284 ؛ لغتنامه ، ج 1 ، ص 767 .