طاهرينش بود ، عاش سعيدا و مات سعيدا « 1 » .
[ 606 ] محمّد بن تميم فاريابى
محمّد بن تميم بن سليمان فاريابى ، از محدثان صاحبنام خطهء پرافتخار فارياب است . وى در شهر فارياب كه اكنون به خيرآباد معروف است پا به جهان هستى نهاد . او تحصيلات خود را در زادگاهش ، جوزجان و بلخ به پايان رسانيد و دربارهء علم حديث تحقيق فراوانى كرد تا در اين علم صاحبنظر شد . تعدادى از محققان او را به جعل حديث متهم كردهاند . حاكم نيشابورى مىگويد : فاريابى بيش از ده هزار حديث جعل كرده و به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله نسبت داده است « 2 » .
ابن حجر در لسان الميزان مىنويسد : محمّد بن تميم سعدى فاريابى استاد محمّد بن كرّام بود و از ابن حبّان نقل مىكند كه فاريابى جعل حديث مىكرد . سهل بن ساذويه بخارى مىگويد : در بخارا سه نفر دروغگو بودند كه به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله نسبت دروغ مىدادند : محمّد بن تميم سعدى فاريابى ، حسن بن سهل و ديگرى را نام نبرده است ، امّا احتمال مىرود محمّد بن كرّام باشد . به عقيدهء سهل آنها دروغگو و پسفطرت بودند .
نقاش مىگويد : فاريابى جعل حديث مىكرد . ابو نعيم مىگويد : فاريابى دروغگو و جعلكنندهء حديث بود « 3 » .
ابن حبّان مىگويد : اگرچه عدهاى از محققان فاريابى را به جعل حديث متهم كردهاند ، وى رواياتش را از طريق محمّد بن كرّام و جويبارى نقل مىكرد . تمام روايات اين دو محدّث ضعيف است ، هيچ يكى از علما و محدّثان ثقهء اهل سنّت از اين دو راوى روايت نقل نكردهاند ، بعضى از علما گفتهاند كه فاريابى مرجئى مذهب است ، شايد علت متهم بودن فاريابى ، مذهب او باشد « 4 » . سهمى جرجانى مىگويد : اين روايت از طريق
هامش
( 1 ) - زندگىنامهء علماى بلخ ، ص 76 ( خطى ) ؛ شمشير اسلام ، ص 25 ؛ گوشههايى از زندگىنامه موسوى ، ص 8 ، 40 ، 50 .
( 2 ) - سؤالات عن السنجرى ، ص 139 .
( 3 ) - لسان الميزان ، ج 5 ، ص 753 .
( 4 ) - المجروحين ، ج 2 ، ص 306 ؛ و براى آگاهى بيشتر ر . ك : تاريخ جرجان ، ص 155 ، 221 ؛ بلدان الخلافة الشرقيه ،