[ 431 ] عطاء بن سايب بن زيد بلخى
ابو مره عطاء بن سايب بلخى از مشاهير و معاريف علماى متقدم بوده و محمّد بن جعفر ورّاق جويبارى او را در صدر علماى بلخى ذكر كرده است . پدرش سايب فردى متمكن بود و سه پسر داشت به نامهاى عبد اللّه ، سايب و عطا . دربارهء عطا نقل كردهاند كه حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام دست خود را بر سر عطا كشيده و براى او دعاى خير فرموده است . عطا در غزوهء اهواز شركت جست و فتح سيستان و زابلستان را مشاهده كرد . پس از مدتى او را بهعنوان حاكم بلخ منسوب كردند . شايد اين سمت از طرف عثمان به او داده شده است . او در دوران حكومت خود در بلخ پلى ساخت كه به پل عطا مشهور شد ، وى اول كسى از ياران على عليه السّلام است كه وارد بلخ شد « 1 » .
ابو مره عطاء بلخى داراى پنج پسر بود به نامهاى مره ، عمر ، محمّد ، صالح و ابو بكر .
وفاتش بر اثر شيوع طاعون اتفاق افتاد كه در آن سال عدهء زيادى از مردم هلاك شدند . او را در بلخ دفن كردند ؛ ولى مزارش معلوم نيست .
نصر بن يسار بن جندع و پدرش يسار بن جندع در خدمت عطا بودند و گفتهاند كه يك دست او در جنگ صفين قطع شد ؛ چرا كه در كنار على بن ابى طالب عليه السّلام جهاد مىكرد .
اين روايت از عطاء بن سايب نقل شده است : عطاء بن سايب ، عن نافع ، عن عمر قال :
قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و إله : اهل المعروف فى الدّنيا اهل المعروف فى الاخرة ، و اهل المنكر فى الدنيا اهل المنكر فى الاخرة ؛ رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : اهل معارف در دنيا اهل معارف در آخرت است و اهل منكر در دنيا همان اهل منكر در آخرت مىباشد .
دربارهء سخاوت ، مروت و فتوّت از عطاء بن سايب مطالب فراوان نقل شده است .
زياد بن اعجم قصيدهاى در مدح عطا سروده است كه مطلعش اين است :
انّ عطا ساد اهل زمانه * صميمهم و الآخرين المواليا
ابو مرة عطاء بلخى زياده از ده هزار درهم و لباس فاخر براى زياد بن اعجم فرستاد و
هامش
( 1 ) - مشايخ بلخ من الحنفيه ، ج 1 ، ص 50 .