[ 391 ] عبد المؤمن بن يوسف بن فاخر بلخى
صفى الدين ابو المفاخر عبد المؤمن بلخى معروف به ارموى در اروميه سكونت داشته است . وى از رياضىدانها و نيز از موسيقىدانهاى مشهور قرن هفتم بود كه در حدود سال 613 در بلخ تولد يافت و در سال 693 ه . دار فانى را وداع گفت .
او زادگاهش را به مقصد بغداد ترك كرد و در طول اقامت خود در بغداد به دربار مستعصم خليفهء عبّاسى راه يافت ، وى سپس در خدمت عطاملك جوينى و شرف الدين هارون اعتبار فراوانى كسب كرد . او در عهد عطاملك و شرف الدين هارون ديوان انشاى بغداد را اداره مىكرد و با آنها مصاحب بود ؛ ليكن بعد از مرگ عطاملك و قتل شمس الدين صاحب ديوان روزگار از او برگشت و گرفتار وام و تنگدستى شد ، آخر كار براى سيصد دينار وام در بغداد به زندان افتاد و در سال 693 ه . در زندان بغداد درگذشت . او در فقه ، ادب ، خط ، انشا ، علوم رياضى و موسيقى مهارت فراوانى كسب كرده بود و از افراد استثنايى زمان خود به شمار مىرفت ؛ مخصوصا در موسيقى و علم هيئت شهرت فراوانى داشت . از آثار او مىتوان كتابهاى زير را نام برد : كتاب ايقاع در موسيقى كه از فارسى به تركى و عربى ترجمه شده است . و كتاب الرسالة الشرقية فى النسب التأليفيه كه از امّهات كتب موسيقى به شمار آمده و به نام شرف الدين هارون تأليف شده است .
كارادور خلاصهاى از اين كتاب را در مجلهء آسيايى
( J . A . )
با توضيحات كافى به زبان فرانسه ترجمه كرده و به چاپ رسانيده است . ديگر كتابى است در موسيقى ادوار كه آن را پيش از فتح بغداد به دست هلاكو در عهد خلافت المستعصم نوشت . اين كتاب چند بار به فارسى ترجمه و شرح شده است ؛ از آن جمله شرح يحيى بن احمد كاشى موسيقىدان معاصر شاه شيخ ابو اسحاق اينجو است كه به سال 721 - 758 ه . به دستور شاه مذكور به فارسى ترجمه شده است . شرح ديگرى به قلم عبد القادر عيسى مراغى به نام زبدة الادوار وجود دارد كه مطالب آن از كتاب موسيقى صفى الدين بلخى ارموى