شهرياران » گويد كه هم به صواب نزديك است ، و ادوار پارس معتمد براين ادوار است ، و آن در زيج شهرياران است ، و زيج بتّانى است ؛ و اين اصل و مدار است و از آنجا هريك زيج ساختهاند ، چون عيّوقى و خاطرى و كوشيار و نسوى و خوارزمى و عدلى و غير ايشان ، و اصل زيج بتّانى است » « 67 » .
- منلائوس / ميليوس ( - مقالات ) هم در متن سريانى و هم ترجمهء عربى آنها وجود دارد ، مشهور همان « الشكل الكرى » يا همان « كتاب الاكر » كه اسحاق بن حنين به عربى ترجمه كرده ، ترجمهء عبرى آن از يعقوب بن ماخر
( Machir )
مىباشد « 68 » .
- كتاب حساب ( سريانى ) كه حبيب بن بهريز آن را براى طاهر بن الحسين ( م 3 / 822 م ) به عربى ترجمه كرده ، و كندى هم آن را تصحيح نموده ، اكنون موجود است . در نسخههايى از كتاب الحساب آن را تقرير نيكوماخوس به تحرير ربيع بن يحيى اسقف « الويرا » ( ركموندس ؟ ) و ترجمهء عبرى كلونيموس ( 1317 م ) نوشتهاند « 69 » .
3 . ( نجوم و صور )
- ( مدخل دوم ) : بندهشن ايرانى ( فصل 3 ، بند 18 ) هم پس از بيان مينويان بزرگ ( - امشاسپنتهها ) - كه فروهران ياران آنها باشند - آورده است كه : « مينويان بىشمار ديگر هستند كه با ياريگرى خويش آفرينش را سامان دهند ، چندانكه آنها را ستارگان سپهر برنويسند » « 70 » . مطهّر بن طاهر مقدسى در اينكه بعضى پندارند اختران را صورتهايى است همچون صورتهاى آفريدگان ، گويد كه در كتاب « خرّمدينان / خرّميان » خواندم كه ستارگان كروى شكل باشند و محفور ، چنانكه ارواح آفريدگان از آنها منتزع شود و به قمر وصول يابد . . . ؛ و مردم در فروريختن اختران ( - شهابها ) اختلاف كردهاند ، مسلمانان گويند كه آن سنگباران شياطين است ؛ بسيار اندك باشد كه صورتهاى روحانى در آسمان انكار شود ، مگر از طرف اهل تعطيل و الحاد ، اما آنان هم به تأثير فلك و ستارگان
هامش
( 67 ) . مجلّهء دانشكدهء ادبيات ( دانشگاه تهران ) ، سال 6 ، ش 1 ، ص 17 .
( 68 ) .Steinscheinder , p . ( 188 ) .( 69 ) .Steinscheinder , p . ( 228 ) .( 70 ) .Zurvan ( part II texts ) , pp . 324 , 335 .