نمونهء كوچك و وانمايى است از آنچه در آسمان مىگذرد « 1 » . بارى ، از دانشمندان معاصر كه دربارهء تاريخ صور فلكى بابلى نسبت بهطور مستقلّ رسالات نوشتهاند ، دو تن را ياد مىكنيم كه هر دو صاحب اثر و نظر در باب نجوم و تقويم ايران باستان بودند : يكى همان واندروردن آلمانى ( سابق الذكر ) به عنوان « نجوم بابلى ( بخش 2 ) سى و شش ستاره » « 2 » ، ديگر ويلى هارتنر انگليسى به عنوان « اقدم تاريخ صور فلكيه در شرق نزديك و بنمايهء نبرد شير - گاو » « 3 » كه ياد خواهد شد .
اما در ايرانزمين بايد گفت كه پيشينهء شناخت صورتهاى فلكى در ميان خوزيان يا عيلاميان باستان ، اگر بيشتر و ديرينهتر از آن سومريان كهن نباشد ، هرگز كمتر و پسينتر نبوده است . در زندگى كوچنشينى يا گلهدارى كه گاهشمارى ماهى كارآمد بوده ، برخى از پيكرهاى سپهرى منازل قمر بعدها جزو صورتهاى بروجى بر شمار آمد . گاهشمارى خورشيدى دستاورد زندگى يكجانشينى يا كشاورزى است ، كه شناخت صورتهاى بروجى و ديگر تنومندان منظومهء شمسى ضرورت داشته است . حدود / 6000 سال پيش ( - 4000 ق . م . ) گذار خورشيد از چهار نقطهء فصلى ( اعتدالين و انقلابين ) سال مصادف با ( 1 ) تشريق پيكرهء « گاو » و مجمع الكواكب « پروين » ( ثريّا ) در يكم فروردينماه / 21 مارس نشانگر اعتدال ربيعى و بعدها « نوروز » ملكى ، ( 2 ) تشريق ستارهء قلب الاسد « ملكى » در يكم يا دوم تيرماه / 22 ژوئن مبيّن انقلاب صيفى بوده است . ( 3 ) تشريق ستارهء قدر اول قلب العقرب ( از برج عقرب ) حدود يكم مهر ماه / 21 يا 22 سپتامبر حاكى از اعتدال خريفى ، و ( 4 ) تشريق بخشى از پيكر بزرگ « فرس اعظم » حدود يكم ديماه / 21 يا 22 دسامبر علامت انقلاب شتوى بوده است . ليكن براثر تقديم اعتدالين پديدارى پيكرههاى مزبور تقريبا هر / 2200 سال يك ماه ديرتر رخ مىدهد ، بدين معنا كه صورتهاى فلكى علائم فصول و بعدها بروج طىّ مدّت مزبور بالمرّه در مواقع معيّن سال نجومى جاى به صور تاليه سپردهاند ، چنانكه مثلا بين سالهاى 1300 - 1000 ق . م ، تشريق « گاو » حدود 20 ارديبهشتماه / 9 ماه مه بوده ، امروزه اوايل تيرماه انتظار
هامش
( 1 ) . تاريخ ملل قديم آسياى غربى ( دكتر احمد بهمنش ) ، ص 113 .
( 2 ) .Journal of Near Eastern studies ( Chicago ) , vol . X ( 1949 ) , pp . 414 - 424 .( 3 ) .ibid , vol . XXIV ( 1965 ) , pp . 1 - 16 .