مىجنگيدند ، پيوست . در دوازدهم ربيع الاول 1334 از طرف نظام السلطنه ما فى كه دولت در تبعيد را تشكيل داده بود ، به يك مأموريت سياسى به كرمانشاه رفت تا از اقدامات خرابكارانهء اقبال الدوله غفارى كاشانى حاكم كرمانشاه جلوگيرى كند . با سقوط كرمانشاه بهوسيله ارتش روسها ، دولتآبادى به كرند و از آنجا به قصر شيرين رفت و سرانجام در بيست و هشتم جمادى الثانى 1334 خاك ايران را ترك كرد و به خانقين و بغداد و عثمانى رفت و در آنجا نيز به اقداماتى عليه عمليات روسها در ايران پرداخت . سپس به استانبول رفت و در بيستم شوال 1335 راهى اسكانديناوى شد . سرانجام در استكهلم اقامت كرد . پس از مدتى اقامت در استكهلم و برلن ، در چهارم محرم 1337 به ايران بازگشت .
پس از انعقاد قرارداد 1919 وثوق الدوله با انگلستان ، او نيز همراه ساير ميهن دوستان و روشنفكران به مخالفت با قرارداد مزبور پرداخت و براى جلوگيرى از نفوذ سياست بيگانه در ايران ، پس از عضويت در كميتهء آهن اصفهان ، شعبهء اين كميته را در تهران نيز تشكيل داد .
پس از آن باز براى مدتى از سياست كناره گرفته و وارد وزارت معارف شد .
به هنگام انتخابات مجلس دور پنجم شوراى ملى ، از اصفهان به وكالت مردم اين شهر انتخاب و وارد مجلس شوراى ملى شد . در جلسات اوّليه رئيس سنى مجلس بود . در مجلس شوراى ملى با ميرزا حسين خان مؤتمن الملك ، ميرزا حسن خان مشير الدوله ، ميرزا حسن خان مستوفى الممالك ، سيد حسن تقىزاده ، دكتر محمد مصدق ، ميرزا حسين خان علاء ، و آقا سيد محمد رضا مساوات ، كه همه داراى وجههء ملى و مشروطهخواه خوشنام بودند ، همراه و همسو بود . مواضع سياسى او در مجلس پنجم را مىتوان نوعى مواضع محافظهكارانهء مخالف سردار سپه دانست . با طرح جمهورى مطرح شده از سوى رضا خان ، بدون سروصدا و جنجال سياسى مخالف بود . و همچنين با تغيير سلطنت از خاندان قاجاريه به پهلوى نيز مخالف بود . علىرغم تهديدات و فشارهاى مختلف كه قبل از رأىگيرى در جلسهء تاريخى 9 آبان 1304 ، عمال سردار سپه نسبت به او روا داشتند ، نتوانستند نظر موافق او را با مادهء واحدهء خلع قاجاريه از سلطنت جلب كنند . براى اينكه دانسته شود كيفيت رأىگيرى جلسهء 9 آبان 1304 چگونه بود ، جالبست به خاطرات يحيى دولتآبادى ، دربارهء واقعهء شب قبل از رأىگيرى نگاهى انداخته شود : « . . . در شب هشتم آبان مجلسى در خانهء سردار سپه
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 238
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٢٣٨