پس از به توپ بستن مجلس شوراى ملى به دستور محمد على شاه و قلع و قمع مشروطه طلبان ، پس از زحمات بسيار به قلهك رفت . و در باغچهاى كه در جنب سفارت انگليس داشت ، در تحت حمايت سفارتخانه ، ساكن شد . رفتهرفته ساير آزادىخواهان فرارى نيز در باغچههاى اطراف قلهك ، ساكن شدند و شاه اين امر را از چشم دولتآبادى مىديد و به اين منظور حكم كرد كه او بايستى هرچه زودتر از خاك ايران خارج شود .
حاج ميرزا يحيى دولتآبادى ، اجبارا در روز شنبه هشتم شعبان 1326 از ايران خارج شد . از راه روسيه به استانبول رفت و با انجمن سعادت و كميتهء اتحاد و ترقى ، همكارى مىكرد . پس از فتح تهران به دست مشروطهخواهان ، به تهران بازگشت و در دور دوم مجلس شوراى ملّى ، از سوى مردم كرمان به وكالت برگزيده شد ؛ اما در روز طرح اعتبار نامهاش در مجلس ، بنا به دلايلى استعفا كرد . روىهمرفته با مردان مشروطهخواه تازه به قدرت رسيده ، ميانه خوشى نداشت و به همين خاطر در سال 1328 قمرى ، با توجه به عدم تطابق فكرى او با رهبران مشروطه ، از كار سياست كنارهگيرى كرد و بهطور منزوى به زندگى غير سياسى پرداخت . البتّه قابل ذكر است كه رهبران مشروطه نيز از او براى قبول مسئوليتى دعوت به عمل نياورده بودند .
پس از كنارهگيرى موقت از عالم سياست ، به كارهاى معارف روى آورد و به عضويت افتخارى كنگرهء نژادى در لندن دعوت شد . مقالهاى دربارهء ايران براى اين كنگره نوشت و به منظور شركت در كنگره و يك اقامت طولانى در اروپا ، روز پنجشنبه سوم جمادى الثانى 1329 ، ايران را بهسوى اروپا ترك گفت . ابتدا به لوزان سويس رفت و از آنجا راهى لندن شد و در جلسات كنگرهء نژادى ، شركت كرد . به هنگام ورود ارتش متجاوز روسيه به خاك ايران ، در اروپا بود و به همراه بعضى از وطندوستان ، مبارزهاى را بر عليه متجاوزين در خارج از كشور به راه انداخت .
يحيى دولتآبادى در هفتم شعبان 1332 قمرى به ايران بازگشت و مشغول خدمت به معارف گرديد . به هنگام بروز جنگ اول جهانى و ورود قواى متجاوز روسيه به خاك ايران ( محرم 1334 ) ، او نيز به همراه ساير آزادىخواهان تهران را ترك گفت . ابتدا به قم و سپس به بروجرد رفت . از بروجرد به نهاوند و صحنه رفت و به گروه نظاميانى كه عليه روسها
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 236
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٢٣٦