ببينند چه خبر است . يكى از نمايندگان كه در اين صحنه رل بزرگى بازى مىكند با نگارنده دوست و شخص بافتوتى است . ميرزا على اكبر خان داور جاى خود را تغيير داده نزديك مىنشيند و خيرخواهى مىكند كه اندكى ملاحظه كرده اسباب دردسرى براى من فراهم نشود و چون يقين مىكند امضا نخواهم كرد به حاضرين رو كرده مىگويد اجازه بدهيد با فلانى در باغچه گردش كرده برگرديم . هر دو درآمده نگارنده با وسيله نقليه يكى از دوستان كه اتفاقا مىرسد ، خود را به منزل مىرساند و داور به حوزهاى كه بوده برمىگردد و مىگويد فردا در مجلس رأى خود را خواهد داد . . . . »
در جلسهء 9 آبان 1304 مجلس شوراى ملى ، او به مادهء واحدهء خلع قاجاريه از سلطنت رأى نداد و در مخالفت با مادهء مذكور در مجلس نطق كرد ، هرچند كه نطق او نسبت به ساير مخالفين محتاطانهتر و محافظهكارانهتر بود 39 . پس از مخالفت با مادهء واحده ، براى مدتى به مجلس نرفت و خانهاش تحت نظر نظميه قرار گرفت .
پس از پايان دورهء مجلس پنجم ، تصميم گرفت براى مدتى طولانى به اروپا برود . براى اين منظور به تيمور تاش وزير دربار مقتدر پهلوى نزديك شد و با پادرميانى او ، براى چهار ماه با اخذ حقوق از وزارت معارف مرخصى گرفت . روز چهارم آبان 1308 از تهران خارج شد و از طريق مسكو و برلين به بروكسل رفت . در بروكسل به عنوان كمك به ادارهء سرپرستى محصلين در پاريس و رسيدگى به حال و كار محصلين دولتى ، مأمور وزارت معارف شد و حقوقش برقرار ماند .
پس از نوشتن خاطراتش ، آن را در يكى از بانكهاى بروكسل به امانت گذاشت و در تيرماه 1317 وارد تهران شد و در قلهك اقامت گزيد . حاج ميرزا يحيى دولتآبادى سرانجام در روز جمعه چهارم آبان ماه سال 1318 خورشيدى ، در تهران براثر سكتهء قلبى وفات يافت .
آثار بهجا مانده از او عبارتند از :
1 - كتاب شجرهء طيبه . براى تدريس شرعيات در مدارس .
2 - كتاب على . براى تدريس شرعيات در مدارس .
3 - دورهء زندگانى يا غصب حق اطفال .
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 241
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٢٤١