اصفهانى ، نور اللّه [ آيتاللّه ]
حاج آقا نور اللّه اصفهانى فرزند چهارم « شيخ محمد باقر » فرزند « شيخ محمد تقى نجفى اصفهانى » مىباشد . مادرش « زمزم بيگم » دختر « سيّد صدر الدّين عاملى » است .
در زمان « محمد شاه قاجار » جد اعلاى او ساكن قصبهء « ايوان كى » و از مردم معمولى بوده است . پسرش شيخ محمد تقى ، در سلك طلاب علوم دينى درآمده و به اصفهان عزيمت مىكند و تدريجا به مقام اجتهاد مىرسد و مسجد و محرابى برايش تدارك مىشود .
چون حوزه درس « شيخ محمد تقى » در « مسجد شاه » و محل سكناى او نيز در همان پشت « مسجد شاه » بود ازاينرو خاندان او به « مسجد شاهىها » يا « مسجد شاهى » نيز معروف شد . از او فرزندى بنام « شيخ محمد باقر » به وجود مىآيد كه او هم دنبال تصميم و عمل پدر را گرفته تدريجا به مقام اجتهاد مىرسد و در نظر مردم زمان مقام زهد و تقواى او بىنهايت بوده است .
شيخ محمد باقر شش پسر داشته : « شيخ محمد تقى » معروف به آقا نجفى ، « شيخ محمد على » ، « شيخ محمد حسين » ، « شيخ جمال الدّين » ، « شيخ نور اللّه » و « شيخ اسماعيل » .
حاج آقا نور اللّه اصفهانى در آغاز عمر به تحصيل علوم و معارف اسلامى پرداخت .
چند سالى هم در كربلا و نجف زيست و به كسب فقه و اصول و علوم و ادب پرداخت و مجتهدى بزرگ گرديد . وى مردى نيك نفس و بلندهمّت ، باهوش و بااستعداد ، بلندنظر ، دلير و صريح اللهجه بود . سرى پرشور و طبعى ماجراجو داشت و ابدا خستگى در او پيدا نمىشد و هميشه پشت و پناه ملت و مردم ايران بود . بههيچوجه عوامفريب و رياكار نبود و رفاه خويش و سعادت و شادكامى همه را طالب بود ، زندگى او مجلل و پيوسته لباسهاى فاخر و نظيف مىپوشيد .
وى يكى از آزادىخواهان و فداكاران بزرگ مشروطيت ايران به حساب مىآيد .
هنگامى كه از طرف « محمد عليشاه قاجار » ( مخلوع : 1288 خ ) ، « اقبال الدوله كاشى » به حكومت اصفهان منصوب شد ، حاج آقا نور اللّه و « سيد حسن مدرس » به همراه جمعى ديگر از آزادىخواهان ، انجمن سرّى تشكيل داده خود را براى مبارزه با استبداد آماده نمودند .
در شعبان 1326 قمرى « سردار اسعد بختيارى » كه از اروپا آمده بود با حاج آقا نور اللّه ملاقات كرد و قرارها گذاشته شد ، تا اينكه مجاهدين شهر به رهبرى حاج آقا نور اللّه در شب هشتم ذيحجهء 1326 مسجد شاه را اشغال كرده و عاقبت شهر را به كمك « ضرغام