السلطنه » تصرف كردند . « صمصام السلطنه » و « ضرغام السلطنه » به دعوت حاج آقا نور اللّه به اصفهان آمده بودند تا با كمك مجاهدين اصفهان شهر را از لوث عوامل استبداد پاك كنند .
در اوائل انقلاب مشروطيت نفوذ و اقتدار حاج آقا نور اللّه در نواحى اصفهان به حد اعلاء رسيد و « شاه نور اللّه » خوانده شد و تا اوان جنگ بين الملل اول ، مدام فراز و نشيبهاى وادى سياست و رياست را مىپيمود و با حوادث گوناگون دست به گريبان بود . در سال 1329 قمرى حزب دموكرات در اصفهان قوت گرفت و مشروطهخواهان افراطى كه در تهران « سيد عبد اللّه بهبهانى » را كشتند ، دموكراتهاى اصفهان نيز به مخالفت با شيخ نور اللّه برخاستند و قصد جانش را كرده و به هلاكتش كمر بستند . بنابراين خود را در معرض خطر يافت و به قول خودش « خائفا يترقب » از اصفهان گريخته به عراق هجرت كرد ، و زياده بر سه سال در كربلا اقامت نمود .
در پايان سال 1332 قمرى كه از طرفى نفوذ احزاب افراطى كاهش يافته ، زمام امور ايران ، خاصه اصفهان بدست حزب « اعتدال » و امثال آن افتاده و بختياريها يگانه متصرف متنفذ در امور گرديده بودند و از طرف ديگر هم « آقا نجفى » برادر شيخ نور اللّه وفات يافته بود ، او موقعيت را مغتنم شمرده و به اصفهان بازگشت .
حاج آقا نور اللّه اصفهانى پس از فوت برادرش آقا نجفى ( متوفى در 1332 ق . او به طرفدارى از استبداد شهرت دارد ) ، در اصفهان « آيتاللّه مطلق » ناميده شد و خانهء او پناهگاه ستمديدگان و نيازمندان گرديد .
به هنگام اشغال خاك ايران در جنگ جهانى اوّل ( 1334 ق ) و مهاجرت اغلب وكلاى مجلس و سرشناسان آزاديخواه تهران به اصفهان ، حاج آقا نور اللّه به كمك مهاجرين شتافت و با همدستى آنان و ادارهء ژاندارمرى ، به متفقين اشغالگر اعلان جنگ داده در سراسر اصفهان به منافع دولت انگلستان ضربات سختى وارد كردند . « گرسر » كنسول پير و كهنه كار انگليس طى يك ترور ناموفق ، هدف گلوله واقع شد و گريخت ؛ كنسولگريها تعطيل و بانك شاهى مورد مصادره قرار گرفت . بالاخره لشكر روسيه از تهران به طرف اصفهان حركت كرده و شهر را پس از زدوخورد كوتاهى با آزادىخواهان تصرف كرد . شيخ نور اللّه بهمراه ساير آزادىخواهان و خانوادهاش از اصفهان گريخت و به خاك بختياريها پناهنده شد و پس از چند ماه آوارگى در بختيارى به مرز « خانقين » رفته و از آنجا به كربلا گريخت .
پس از جنگ جهانى و اعلان عفو عمومى از طرف انگلستان در اوائل سال 1336 قمرى ، حاج آقا نور اللّه اصفهانى از كربلا به اصفهان آمد و مجددا بر مسند رياست شرعى و
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 199
مساهمون: حسن مرسلوند
ص١٩٩