عمومى شد و تلگرافهايى از طرف روحانيون و مردم به دولت مخابره گرديد و خواستههاى هيئت علميهء مهاجر قم را تأييد كردند ؛ مخصوصا در شيراز تظاهرات به رهبرى « آقا سيد نور الدّين مجتهد » دامنهدار بود . تلگرافهايى از طرف « شيخ نور اللّه » به مجلس شوراى ملّى و رئيس الوزراء مخابره شد كه در آن تلگرافات او به مجلس و دولت گوشزد مىكرد كه « تعليم اجبارى بهتر از نظام اجبارى است و نظام داوطلب بايد برقرار شود » .
مدتها تبادل تلگراف و نامه بين دربار و رئيس مجلس و رئيس دولت با هيئت مهاجرين قم ادامه داشت و واسطههايى در رفت و آمد بودند تا آنكه « شريعتمدار » به شهر رى آمد و رئيس الوزراء از او ديدن كرد و بعد از تماس با « رضا شاه » ، « حاجى مخبر السلطنه هدايت » و « تيمورتاش » وزير دربار به اتفاق « امام جمعه تهران » و « ظهير الاسلام » به دستور شاه عازم قم شدند و بعد از مذاكرات مفصل با مهاجرين ، عاقبت توافق شد و اين مواد توسط دولت پذيرفته شد : 1 - تجديدنظر در قانون نظام اجبارى 2 - انتخاب پنج نفر از علماء در مجلس 3 - تعيين ناظر شرعيات در كليهء ولايات 4 - جلوگيرى از منهيات 5 - اجراى مواد مربوط به محاضر شرع . اين پيشنهادها را رئيس دولت به تهران آورد و به شاه عرضه كرد و موافقت شد . از طرف علماء تلگراف سپاسگزارى به شاه مخابره گرديد . دستخط تلگرافى نيز در دلجويى از آقايان به تاريخ سىام آذرماه 1306 صادر شد و قرار بر اين بود كه از طرف دولت لايحهء مقتضى در زمينه اصلاحات مورد نظر هيئت علميه تهيه و به مجلس تقديم شود .
حاج آقا نور اللّه اصفهانى و ساير اعضاى مهاجرين ، مراجعت از قم را موكول به تصويب قانونى مواد و پيشنهاد خودشان نمودند . اين لايحه از طرف دولت تهيه و به مجلس تقديم شد ، امّا قبل از آنكه در مجلس طرح شود ، در شب چهارم دىماه 1306 ( غرهء رجب 1346 ) حال شيخ نور اللّه ناگهان منقلب شده و درگذشت . مرگ او را جمعى معلول عوارض كسالت ديرين مىدانستند ، ولى شهرت بيشتر اين بود كه پليس قم او را به وسيلهء آشپز مخصوصش مسموم كرده است .
به مناسبت فوت او در اصفهان يك هفته مدارس و بازار و دكانها تعطيل بود و دستههاى سينه زن جنازهء شيخ نور اللّه اصفهانى را روى دوش از قم به نجف حمل كردند و در آنجا به خاك سپردند . با مرگ او هيئت مهاجرين قم نيز از هم پاشيده شد و اصلاحات مورد نظر او و ساير روحانيون هرگز در مجلس مطرح نگرديد . از شيخ نور اللّه اصفهانى دو اثر قلمى مشهور بجا ماند : 1 - تفسير 2 - خصال الشيعة . همچنين او با خريدن قطعه زمينى كه بنام « باغ آلبالو » در اصفهان مشهور و وصل به كوچه « پشت مطبخ » بود با كمك چند نفر از
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: حسن مرسلوند
ص٢٠١