محتشم السلطنه پس از آن در كابينهء مستوفى الممالك ( 16 بهمن 1301 ) به وزارت علوم و اوقاف منصوب شد كه در اين دورهء وزارت خود ، براى تدريس شرعيات و انجام نماز در مدارس دستورهايى داد .
او در دولت « مشير الدوله » شغلى نداشت ، ولى در آخرين كابينهء مستوفى الممالك ( 24 شهريور 1305 ) به وزارت ماليه منصوب شد و تا بهمنماه همان سال در آن شغل باقى ماند و اين آخرين بارى بود كه وى به وزارت مىرسيد .
او در سال 1301 به اتفاق تنى چند از رجال ايران دوست و وطنخواه ، جهت تقويت حسّ ملّى و تجليل از بزرگان مملكت ، حفظ آثار باستانى و ابنيه تاريخى ، اقدام به تأسيس انجمنى بنام « انجمن آثار ملّى » نمود . نخستين كارى كه انجمن به آن مبادرت ورزيد ، ساختن آرامگاه فردوسى بود كه بناى آن از سال 1307 شروع و در سال 1313 خورشيدى به اتمام رسيد .
محتشم السلطنه در غوغاى « جمهورى » سردارسپه ، يكى از امضاءكنندگان صورت جلسهء جمهورى خواهى بود ، ولى پس از پى بردن به مقاصد رضا خان ، پاى خود را از اين ورطه كنار كشيد .
او در دورهء هشتم مجلس شوراى ملّى به وكالت مردم تهران برگزيده شد ، و اين سمت را تا دورهء سيزدهم نيز حفظ كرد . البتّه از دورهء دهم به بعد متواليا رئيس مجلس شوراى ملّى بود .
او فعاليتهاى اجتماعى از قبيل : « رياست نمايشگاه امتعه وطنى » ، « رياست كنگره مستشرقين در جشن هزارهء فردوسى » ، « رياست جمعيت طرفدار جامعه ملل » ، « عضو فرهنگستان » و « عضويت شوراى عالى مجمع شير و خورشيد سرخ ايران » ، نيز داشت كه به خوبى از عهدهء انجام اينگونه فعاليتهاى اجتماعى برمىآمد .
پس از آنكه در 17 دىماه 1314 ، برداشتن اجبارى چادر و آزادى زنان عملى گرديد و مجالس مختلف براى برپايى جشن « نهضت بانوان » ترتيب داده شد ، اسفنديارى هم عصر 21 دىماه در مجلس شورا ، جشنى بر پا داشت كه تا پاسى از شب ادامه داشت و وزيران و نمايندگان و رؤساى كشورى و لشكرى با بانوانشان ، بدون حجاب در اين جشن شركت كرده و درحالىكه موزيك مترنم بود ، صرف شيرينى و شربت شد . اين كار حاجى محتشم السلطنه ، در محافل مذهبى ايران انعكاس نامطلوبى داشت ؛ زيرا او با روحانيون نزديك بود و خود مشرب آخوندى داشت . فقه و اصول مىنوشت و به « آخوند اعيان » اشتهار داشت . با
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي ) — صفحة 166
مساهمون: حسن مرسلوند
ص١٦٦