مجمع ( 1313 - 1260 )
محمد اسماعيل بزاز ، متخلص به مجمع ، فرزند شيرمحمد ، در سال 1299 هجرى قمرى در شهر همدان تولد يافت و در سال 1345 قمرى برابر با 1313 شمسى بدرود زندگى گفت و جسدش را به قم انتقال دادند و در آن شهر مدفون گرديد .
مجمع با راهنمايى شاطر محمد تسليم ، شاعر همدانى ، به محضر على اكبر پروين ، شاعر بلندپايه ، راه يافت و چندى از او كسب فيض كرد ، آنگاه به عتبات عاليات رفت و با شاعر ديگرى از مردم همدان ، به نام سراج ، در آنجا آشنايى يافت و ميانشان دوستى و الفتى ناگسستنى برقرار گرديد .
مجمع در همدان به پيشهء پارچهفروشى كه حرفهء پدرى او بود اشتغال داشت و اوقات فراغت را به تحصيل علم و مطالعه كتاب مىپرداخت .
مجمع در نهضت مشروطهطلبى با آزادىخواهان هماهنگ و همگام گرديد و با همكارى شيخ محمد بهارى فعاليت چشمگيرى كرد و براثر تحريكات و دسايس دشمنان مشروطيت به دستور مظفر الملك زندانى شد كه با فعاليت صنف بزاز و وساطت امير افخم از زندان آزاد گرديد و پس از آن بار ديگر راهى عتبات شد و تا انقراض سلسلهء قاجار در آنجا بزيست و پس از كودتاى 1299 هجرى شمسى به همدان بازگشت و با شاعران معروفى ، چون :
مظهر ، تسليم ، كيوان ، غمام ، مفتون ، و آزاد ، معاصر بود و در جلسات ادبى آن شهر شركت مىكرد .
ديوان كامل اشعار مجمع كه بالغ بر سههزار بيت است هنوز به چاپ نرسيده و فقط منتخبى از اشعار مذهبى وى به همت فرزندش احمد مجمع ، طبع و منتشر شده است .
اينك نمونههايى از شعر او :