هجرى مىباشد .
او كه شرح حال خود را در تأليف خويش به نام « مرآة الشرق » ، همراه ذكر تأليفات خويش آورده است . و در قاموس العرفان ، آنچه بر قرآن مجيد ، گذشته است ، از آغاز نزول تاكنون بازگو نموده است .
و هشت رساله پيرامون مسائل مربوط به قرآن ، را بيان كرده است .
1 . قرائتهاى دهگانه : در اين بخش رسالهء مولى قاضى سيد قمى ، را با اين الفاظ ، وارد نموده است .
2 . تواتر قرآن از آغاز وحى تاكنون .
3 . نزول قرآن براساس هفت حرف .
4 . در تحريف و عدم تحريف قرآن .
5 . شرحى پيرامون فواتح سورهها .
6 . شرحى پيرامون تفسير به رأى .
7 . شرحى پيرامون ترجمه قرآن ، به زبانهاى بيگانه ، يا عدم آن .
8 . شروع تفسير و نخستين فردى كه از اصحاب ، تفسير را آغاز نمود ، سپس تابعين و آنگاه مفسرين بعدى و قديمىترين نسخهء قرآن . « 1 »
گرچه اين رساله ، در علوم قرآنى مىباشد ، ولى چون در ذيل مباحث ، يادشده تفسير آيات ، قرآنى نيز آمده است ، ما در عداد تفاسير ، به شمار آورديم .
827 و 828 . تفاسير هندى [ م 1367 ه . ق ]
مؤلف آن ، مولوى غلام على فرزند حاج اسماعيل بهاونگرى هندى ، از علماى مجاهد شيعه ، در هندوستان ، و يكى از اعلام تفسيرى ، قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
مؤلف محترم آن ، كه اكثر عمر خويش را به مبارزه و جهاد و دفاع ، از مبانى تشيع ، گذرانده است .
مؤلّفاتى بيش از يكصد و بيست عنوان ، از خود به يادگار گذاشته است ، كه اكثر آنها به چاپ رسيده است . او مجلّهاى به نام « راه نجات » ، به گجراتى ، منتشر مىكرد ، كه حاوى نشر فرهنگ خاندان عصمت و نبوّت بوده است و آثار قرآنى او دو مورد مىباشد .
1 . انوار البيان :
اثر تفسيرى وى ، به گجراتى ، در سه مجلد با بهرهگيرى از احاديث و روايات تأليف ، و در هندوستان ، به چاپ رسيده است .
2 . قصص الأنبياء :
اثر ديگر قرآنى ، او « قصص الأنبياء » ، مىباشد . كه شامل بخشى از قرآن و شرح و تفصيل ، داستانهاى پيامبران از حضرت آدم تا رسول اكرم ( ص ) مىباشد كه با بهرهگيرى از روايات و احاديث ائمّه طاهرين ، تأليف نموده است . اين كتاب نيز ، همانند تفسير اوّل در سه مجلد ، در هندوستان ، به چاپ رسيده است . « 2 »
829 . الفرقان دكتر صادقى [ چ 1367 ه . ق ]
[ تصوير ] مؤلّف عاليقدر آن ، حجة الاسلام و المسلمين آية اللّه دكتر محمد صادقى تهرانى يكى از اعيان فقهى ، تحقيقى و تفسيرى قرآن مجيد ، در قرن چهاردهم هجرى مىباشد . مؤلّف محترم آن ، يكى از اعلام مبارز روحانيّت مىباشند . كه سالها پيش با آغاز دروس حوزوى شروع به مطالعهء قرآن ، و بررسى جوانب تفسيرى آن ، نموده است . حدود نيم قرن تلاش در اين راه داشته است . و تفسير او سلسله درسهايى است ، كه بر طلاب علوم دينى در حوزه علميّه نجف اشرف و قم ، عرضه نموده است .
ايشان قبل از انقلاب اسلامى ، از شرّ حكومت
هامش
( 1 ) الذريعة ج 17 ، ص 16 ، كد معرفى 95 .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 567 به نقل از منابع :
الذريعة ، ج 2 ، ص 421 ؛ معجم الدراسات القرآنية عند الشيعة ، ص 32 ؛ نقباء البشر ، ج 4 ، ص 1659 .