مقاصد الاصول ، كه هركدام در الذريعة مجلدات 8 ، 17 ، 18 و 21 ، معرفى شدهاند . « 1 »
817 . تفسير الوجيز مولانا [ م 1363 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم بزرگوار سيد محمد بن عبد الكريم موسوى سرابى تبريزى ، معروف به مولانا ، متولد 1294 ه . ق ، آنگونه كه در فهرست تصانيف خود ذكر كرده است . در ريحانة الادب ، تعدادى از تأليفات او را آورده است . ولى نامى از تفسير او نبرده است . « 2 »
[ تصوير ] اين تفسير گزيده و گزينشى از تفاسير مىباشد .
خاندان مولانا ، يكى از خاندانهاى اصيل روحانى آذربايجان شرقى مىباشد . و سابقهء روحانيت در اين خاندان ، به چندين قرن مىرسد . و هماكنون نيز بزرگانى از آن خاندان اصيل در آذربايجان ، حضور دارند . و منشأ آثار و بركات اسلامى هستند . خدمات قلمى فرزند بزرگوار اين عالم مرحوم ، حاج سيد على مولانا و حفيد او آقاى سيد محمد مولانا ، چشمگير و قابل توجّه مىباشد .
آنچنانكه مقالات علمى و اجتماعى نوهء او پروفسور مولانا در كيهان چشمگير و ارزشمند ، مىباشد . ما در كتاب « مفاخر آذربايجان ج 1 » ، شرح حال او را آوردهايم .
818 . تفسير نجفى [ تأليف 1364 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم جليل القدر ، مرحوم محمد بن ابراهيم نجفى اصفهانى ، حائرى معروف به « رئيس » ، يكى از اعلام فقهى و تفسيرى ، قرن چهاردهم هجرى مىباشد . تفسير فارسى اليوم ، پيرامون آيه شريفهء
« الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ، وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً »
( سورهء مائده ، آية 3 ) و شأن نزول آيه ، در حادثهء روز غدير مىباشد . و بيان مىدارد : كه مقصود از اكمال دين و إتمام نعمت ، نصب على ( ع ) ، به امامت و پيشوائى امّت اسلام ، مىباشد .
مؤلّف آن ، در بيستم صفر 1304 ه . ق ، در اصفهان متولّد گرديد ، و در كربلا سكونت ورزيد .
اين كتاب را نيز در كربلا ، تأليف نموده است . و فراغت از تأليف آن صبح پنجشنبه 5 / ج 2 / 1364 ه . ق ، مىباشد . آغاز آن « الحمد للّه الّذي سخّر لنا ما فى السّماوات و الأرض تحنّنا منه و رحمة . . . »
او نويسندهء كتاب ، « الكلمة الطيبة » ، ( تاريخ تأليف 1360 ه . ق ) ، نيز مىباشد . كه در ج 18 ، ص 125 ، الذريعة آمده است و از مطالعهء متن آن استفاده مىشود ، كه اين تفسير پس از آن كتاب ، نگاشته شده است . چون در اين تفسير ، بارها به آن كتاب ، ارجاع داده شده است . كتاب نامبرده نيز ، پيرامون عصمت ائمّه اطهار ( ع ) ، توسط آيهء تطهير مىباشد . كه توسط مؤلّف محترم ، به رشتهء تحرير در آمده است . پدر عاليقدر مؤلّف ، از شاگردان مرحوم حاج ميرزا حبيب اللّه رشتى ، بوده است ، و لقب « رئيس » ، را او به پدرش داده است . در آن كتاب در پنج باب ، بحث نموده است .
1 . مفاد كلمه شريفه « إنّما » ، 2 . مفاد ارادهء الهى ( يريد اللّه ) ، 3 . مفهوم اذهاب رجس و پليدى ( ليذهب عنكم الرجس ) ، 4 . مقصود از اهل البيت كيانند ؟ 5 . مقصود از تطهير و پاكيزگى چيست ؟
پايان كتاب ، به اين دو امر اخير اختصاص داده شده است . « 3 »
819 . تفسير اصفهانى [ م 1365 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم ربّانى ، فقيه صمدانى آية اللّه حاج
هامش
( 1 ) معجم مؤلفى الشيعة قائينى ص 218 .
( 2 ) الذريعة ، ج 4 ، ص 319 ، كد معرّفى 1344 - ريحانة الادب ، ج 6 ، ص 28 .
( 3 ) الذريعة ج 25 ، ص 302 ، كد معرّفى 245 و ج 18 ، ص 125 ، كد معرفى 1021 .