تحرير شده است . و ترتيب آن براساس سه جدول قرار گرفته است : 1 . نام سوره ، 2 . ذكر لفظ غريب ، 3 . مشهورترين و روشنترين تفسير ، و در حواشى آن تعليقات مفيدى ، از مؤلّف ، قرار گرفته است . « 1 »
2 . غريب القرآن يا تفسير صغير :
اين اثر قرآنى ، تلخيصى است ، از تفسير كبير مفسّر ، كه براى سهولت متن ، مطالب آن را خلاصه كرده است . هر دو تفسير از نظر صاحب الذريعة ، گذشته است . نسخهء اصل آن به خط مؤلف ، در كتابخانه وى ، در نجف اشرف ، موجود مىباشد . « 2 »
801 . ناسخ التفاسير سيّد محمّد عصّار [ م 1356 ق ]
مؤلّف آن ، سيد محمّد فرزند سيد محمود حسينى تهرانى لواسانى ، مشهور به عصّار ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
مؤلّف محترم ، كه در سال 1264 ه . ق ، متولد گرديده است . نخست خود را « آشفته » تخلّص مىنمود . سپس تخلّص خود را به عصّار تغيير داده است . احوال خود را اين گونه نوشته است : « او تعلّم سطح را در تهران ، در سال 1289 ه . ق انجام داده سپس به عراق مهاجرت نموده است . پس از انجام اعمال حج ، در سال 1296 ه . ق ، به نجف اشرف مراجعت كرده است . سپس به سامرّا رفته ، و در سال 1340 ه . ق ، در مشهد سكونت گزيده است . او در شمار تصانيف خود ، از تفسيرى نامبرده است . كه در سه مجلد قرار گرفته است . قسمتى از اين تفسير را با خطّ شاگرد او ميرزا احمد بن صالح بادكوبهاى ، در نجف ، رؤيت نمودم .
او نخست ترجمه آيه را مىآورد . آنگاه به تفسير آن آغاز مىنمايد . شروع كار تفسير ، ماه رجب 1251 ه . ق ، و فراغت از مجلد اول اواخر 1355 ه . ق بوده است .
* گفتار صاحب ادبيات فارسى
نويسنده ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، در مقام معرّفى ، آن مىنويسد :
« سيد محمد عصّار ، در سال 1265 ه . ق ، در تهران ، چشم به جهان گشود . و در نهم محرّم 1356 ه . ق ، در مشهد درگذشت . نسخهء خطّى برخى از نگاشتههاى او دستنوشتهء خود نگارنده ، در مشهد رضوى ، نگهدارى مىشود :
( ديوان سرودههاى او ، ( مشهد آستان قدس ، 7 ص 347 - 349 ) ، مثنوى لسان الغيب ، ( همان ج 7 ، ص 699 ) .
ناسخ التفاسير ، تفسيرى است ، كه نگارش جلد يكم آن ( و شايد تنها جلدى است كه نگاشته شده ) ، در سال 1351 ه . ق ، آغاز شده است . و در اواخر 1355 ه . ق ، به انجام رسيده است . ( مشهد رضوى - ج 4 ، ص 457 ، شماره 383 سورهء يكم و سى و نهم ، به خامهء نگارنده .
زندگينامه نگارنده ، به زبانهاى عربى و فارسى ، به قلم خودش به نام تاريخ عصّار كه در سال 1249 ه . ق ، نوشته شده است ، آمده است . ( مشهد ج 7 ، ص 35 - شماره 132 ) مقالات الحنفاء ، ص 261 - 262 ريحانة الأدب ، ج 3 ، ص 88 . « 3 »
روش مؤلّف ، در تفسير چنين است ، كه نخست آيه را ترجمه مىكند ، و بعد به تفسير آن مىپردازد .
هامش
( 1 ) الذريعة ج 17 ، ص 17 ، كد معرّفى 96 .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 566 به نقل از منابع :
شعراء الغريب ، ج 10 ، ص 464 - 453 - ماضى النجف و حاضرها ، ج 2 ، ص 244 - 246 ؛ معجم رجال الفكر ، ص 166 - معجم الدراسات القرآنية ، ص 223 .
( 3 ) ادبيّات فارسى ، ص 249 - 248 ؛ الذريعة ، ج 9 ، ص 724 و 1162 .