تفسير صافى او أصفى تفسير قرآن است . كه اكثر آيات را به اخبار و احاديث تفسير نمودهاند . و نه براساس حكمت و عرفان . مانند تفسير ملا صدرا شيرازى ، يا تأويلات محيى الدّين عربى ، يا نيشابورى و . . . باشد . »
مؤلف محترم ، پس از يك مقدمه كوتاه شامل اقسام هنر ، مفسرين است . به تفسير « بسمله » ، و بعد تفسير سوره « الحمد » ، پرداخته ، و بحث خويش را تحت عنوان « بيان اول » و « بيان دوم » ، تفسير خويش بازگو مىكند ، و نيز قسمتى از تفسير خود را بين الهلالين ، به عربى ياد كرده است . اين تفسير در تهران از 1351 تا 1355 قمرى ، در چهار مجلد ، به زيور طبع ، آراسته شده است .
2 . تفسير ثمرة الحياة :
بنا به اظهارات آقاى صالحى شهيدى ، او تفسير ديگرى نيز در سه مجلّد به زبان عربى و شيوهء عرفانى و كلامى دارد كه شامل تمام قرآن كريم ، مىباشد و از سورهء الحمد آغاز و به سورهء الناس ، ختم كرده است . مؤلّف ، اين اثر را كتاب ثمرة الحياة ، يا ميوهء زندگانى در شرح حال خويش ، ذكر نموده است . نسخهء خطى مؤلف ، نزد احفاد وى موجود است . « 1 »
806 . الآيات البيّنات نجفى [ م 1357 ق ]
مؤلف آن ، شيخ يوسف بن احمد گيلانى نجفى ، يكى از أدبا و اعلام تفسيرى آن ديار در قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
تفسير فوق در بيان و تفسير 60 آيه ، از قرآن كريم است . كه اختصاص به فضائل امير المؤمنين عليّ بن ابى طالب ( ع ) ، و ائمّه معصومين ( ع ) ، دارد . اين كتاب در رشت ، به سال 1331 ه . ق ، به چاپ رسيده است . « 2 »
807 . برهان البيان رضوى [ تأليف 1358 ه . ق ]
مؤلّف محترم آن ، مرحوم حاج سيد ابو القاسم رضوى قمى لاهورى ، يكى از مفسّران عاليقدر قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
تفسير او پيرامون آيه 55 از سوره نور ، در مورد استخلاف ، در روى زمين ، نوشته شده است . و محل انتشار آن پاكستان ، در تاريخ فوق مىباشد . كه به صورت چاپ سنگى انجام پذيرفته است .
نسخهاى از آن به صورت خطى ، در كتابخانه آستان قدس رضوى ، موجود مىباشد ، كه در فهرست آن معرّفى شده است . « 3 »
808 . تفسير عليارى [ م 1358 ق ]
مؤلّف ، آية اللّه شيخ محمد حسن بن علىّ بن عبد اللّه عليارى ، از علماى نامدار ، قرن چهاردهم هجرى و يكى از برخاستگان از آذربايجان شرقى ، مىباشد .
او كه فرزند حاج ملا على عليارى ، صاحب بهجة الآمال ، فى شرح زبدة المقال مىباشد . در سال 1266 ه . ق ، در قريه عليار ، از توابع تبريز ، به دنيا آمده است . علوم و معارف اسلامى ، را از محضر پدر ارجمند ، و آيات عظام : فاضل شربيانى شيخ محمد حسن مامقانى ، حاج ملا محمد شبسترى ، و حاج ميرزا ابو القاسم طباطبائى حائرى ، حفيد صاحب رياض ، و جمعى ديگر فراگرفت . و آثارى از خود به
هامش
( 1 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 556 ، به نقل از منابع :
ثمرة الحياة يا ميوه زندگانى ، ص 10 - مستدركات الذريعة ، ج 26 ، ص 221 - تفسير كيوان ، 4 مجلد - مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى خانبابا مشار ، ج 3 ، ص 693 - مينودر ، ج 2 ، ص 227 - نقباء البشر ، ج 3 ، 1016 .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 567 ، به نقل از منابع :
تاريخ علماء و شعراى گيلان ، ص 110 ؛ الذريعة ، ج 1 ، ص 47 ؛ مؤلفين كتب چاپى ، فارسى و عربى ، خانبابا مشار ، ج 6 ، ص 901 ؛ معجم الرجال الفكر فى النجف ، ص 112 .
( 3 ) فهرست كتابخانه آستان قدس رضوى ، ج 4 ، ص 466 .