عصر ( عج ) . « 1 »
777 . تفسير ضحيانى [ م 1343 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سلالة الأطياب سيد حسن بن سيد يحيى قاسمى ضحيانى ، يكى از اعلام تفسيرى زيديّه ، در قرن چهاردهم از كشور يمن ، مىباشد .
تأليف او به اسم « تفسير آيه استواء » شرح و تفسير كوتاهى پيرامون آيه شريفه
« ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ »
( سورهء اعراف ، آيهء 54 ) و ردّ شبهات وارده و نقل اقوال و آراء پيرامون آن آيهء شريفه مىباشد .
سرآغاز آن : « بسم اللّه و بعد فهذا بحث يتعلق بقوله تعالى « استوى على العرش ، و قد ذكره تعالى فى سبع سور . » « 2 »
* آثار و تأليفات
مفسّر محترم ما ، يكى از علماى پراثر و تأليف ، مىباشد . كه جناب اشكورى ، تعداد 30 مجلّد ، از تأليفات او را آورده است . كه بيشتر پيرامون مسائل كلامى ، ادبى و أصولى ، مىباشد . كه از آن ميان ، اثر ديگر قرآنى او : المواعظ الشافية شرح الأنوار الهادية الى الجنة الشامخة العالية ( پيرامون آيات وعظ ، ادب و اخلاق ) فى ما ورد فى الإمام زيد - كرامة الأولياء فى مناقب خير الأوصياء على ( ع ) - الحقيقة و المجاز و . . . مىباشد . » « 3 »
778 . تفسير همدانى [ م 1344 ه . ق ]
مؤلّف عاليقدر آن ، عالم جليل القدر و فقيه فاضل و اخلاقى كامل سيد حسين بن سيد محمد تقى درودآبادى همدانى ، يك از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
مرحوم حاج آقا بزرگ ، در « نقباء البشر » ، در مقام معرّفى او ، مىنويسد :
« او در سامرّاء از تلامذهء سيد مجدّد شيرازى ، بود . مدّت طولانى در جلسات درسى او حضور مىيافت . و علاوه بر ايشان از محاضر آيات حاج ميرزا حبيب اللّه رشتى ، ملا حسينقلى همدانى ، ميرزا حسين خليلى ، و ديگران نيز استفاده مىنمود ، تا اينكه به مراتب عاليهء علمى نائل آمد . ايشان از افراد معروف به اخلاق و صلاح و تقوى و حسن باطن ، بودند . او در حدود 1318 ه . ق ، به همدان بازگشت .
و يكى از بزرگان و مراجع امور مردم ، بودند .
اثر تفسيرى قرآنى او « خطابات قرآن مجيد » مىباشد . كه شامل خطابهاى موجودين و مفقودين هر دو ، مىگردد .
نسخهاى از اين تفسير ، پيش فرزندش سيد ابو الفضل عارفى حسينى ، يافت مىشود . « 4 »
* آثار و تأليفات
1 . تفسير قرآن مجيد كه دو جزء آن به پايان رسيده است .
2 . آيا خطابات قرآن شامل معدومين نيز مىگردد ؟
3 . تنبيه الراقدين و جمال الوافدين در اخلاق و تربيت . « 5 »
4 . الشموس الطالعة فى شرح الزيارة الجامعة ( فراغت از آن 1322 ه . ق ) .
5 . القسطاس المستقيم او الرّد على التثليث .
هامش
( 1 ) نقباء البشر فى القرن الرابع عشر ، ج 3 ، ص 1048 ؛ شرح حال تفصيلى ايشان در كتاب يكصد مبارزه روحانيت اسلام ، ج 1 ، ص 154 - 162 ؛ دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 564 - دانشمندان و سخنسرايان فارسى ، ج 3 ، ص 587 - معجم رجال الفكر فى النجف ، ص 388 - معارف الرجال ، ج 2 ، ص 37 .
( 2 ) مؤلفات الزيدية ، ج 1 ، ص 302 ، كد معرّفى 855 .
( 3 ) مؤلفات الزيدية ، ج 3 ، ص 205 ، كد معرّفى 855 .
( 4 ) الذريعة ، ج 26 ، ص 287 ، كد معرفى 1437 .
( 5 ) الذريعة ج 4 ، ص 442 - 443 .