شاگردان بارز علّامه شيخ محمد حسن صاحب جواهر و علّامه شيخ مرتضى انصارى ، و پدر عالىقدرش ملّا محمد جعفر استرآبادى ، ( سابق الذكر ) و ديگر اساتيد مىباشد . او نيز همانند پدر سرّ مكنون او ، يكى از اجلّاء علماء متبحّر در معقول و منقول بلكه در اغلب فنون اسلامى و علوم غريبه و صنائع عجيبه بود . در جودت فكر ، و ذكاوت ذهن ، حدّت فكر ، حسن سليقه ، شدّت حافظه ، سلامت نفس و جامعيّت در انواع علوم و فنون - همتا نداشته است . او نيز همانند پدر ثروت عظيم علمى و يادگارهاى ارزنده تأليفى مشحون از تحقيقات و نظريّات عاليهى خود را به يادگار گذاشته است . از تأليفات ارزشمند او سه اثر نفيس و ارزنده تفسير آيات الاحكام قرآنى و قاموس قرآن مىباشد :
1 . الدّرر الايتام فى أنموذج تفسير آيات الاحكام :
تلخيص و گزيدهء كتاب نخستين به ترتيب كتابهاى فقهى مىباشد . و اين كتاب تفسيرى نيز در الذريعة ، ج 8 ، ص 119 ، و ريحانة الادب ، ج 3 ، ص 210 ، معرّفى شده است .
2 . نثر الدّرر الأيتام فى تفصيل آيات الاحكام :
در الذريعة ، ج 1 ، ص 42 ، و ج 24 ، ص 52 ، و ريحانة الادب ، ج 3 ، ص 210 ، و ديگر كتب تراجم و تذكره شرح و تفصيل آن ، آمده است .
كتاب درّهاى ناياب او ، آيات احكام را به ترتيب كتابهاى فقهى گردآورى پس هر آيهاى را با عناوين « درّ يتيم » تفسير نموده ، شأن نزول و ناسخ و منسوخ ، آنها را بيان داشته است . اين كتاب ، فهرستمانندى است ، بر كتاب « الدرّ المنثور » كه مؤلّف پركار به روز هشتم شعبان 1268 ه . ق ، پس از پايان دادن به تفسير كنز التفاسير بدان شروع كرده است .
* آغاز آن
« الحمد للّه الذى انزل الفرقان مجمع بيان البحرين كشّافا لاسرار التنزيل فجعله منهج الصادقين . »
* انجام ناتمام
« و توهّم صيرورة القبيح بالذات حسنا بالعرض غير وجيه لعدم تصوّر الحسن العرضى فى هذا المقام . . . . »
* مراكز نگهدارى
نسخه اصلى كتاب اخير با خط مؤلّف در كتابخانه عمومى آية اللّه المرعشى تحت رقم 3877 ، در فهرست آن ج 10 ، ص 263 ، موجود مىباشد .
سرآغاز آن ، « الحمد للّه الذى انزل الفرقان مجمع بيان البحرين ، كشافا الاسرار التنزيل فجعله منهج الصّادقين » . و پايان آن ، « و توهم صيرورة القبيح بالذات حسنا بالعرض غير وجيه لعدم تصوّرا لحسن الوصى فى هذا المقام . » « 1 »
3 . كنز التفاسير :
قاموس لغات قرآن كريم ، به ترتيب حروف اوائل قرآن كريم برحسب تلفّظ و تعيين جايگاه آن از سوره و تعيين آيه مىباشد ، كه مؤلّف محترم آن را به امر و سفارش والد عالىقدرش انجام داده است . و شروع تأليف آن سال 1259 هجرى قمرى ، مطابق با اعداد « كنز التفاسير » و پايان كار آن در سال 1265 ه . ق ، بوده است ، كه مطابق با اعداد ابجدى « كنوز التفاسير » ، مىباشد . و اين گونه شروع مىگردد :
« الحمد للّه الذى انزل الفرقان نورا يتوقّد مصباحه . . . امّا بعد فاستهداء من اللّه الهادى سيف الدّين . . . . »
اين قاموس قرآنى ، كه نوعى تفسير لفظى قرآن
هامش
( 1 ) الكرام البررة ج 1 ، ص 253 - نقباء البشر 4 ، ص 1361 . . .
مقاله فقه القرآن فى التراث الشيعى خرمآبادى شماره 19 ، ص 134 - 135 .