الابرار ، منفجر المعانى ، نان و سركه ، نواميس العرفان فى شرح صلوات شعبان دارد . تفسيرى نيز در شرح اهداف سورهء و الفجر دارد ، كه مؤلّف الذريعة ، « آن را در كتابخانه مرحوم شيخ على اكبر نهاوندى » ، رؤيت نموده است . « 1 »
688 و 689 . تفاسير قراجهداغى [ م 1310 ه . ق ]
مؤلّف آنها ، حاج ميرزا محمد علىّ بن احمد قراجهداغى اونسارى تبريزى ، از علما و مفاخر آذربايجان اواخر قرن سيزدهم و اوايل قرن چهاردهم هجرى مىباشد . او از شاگردان فاضل آية اللّه شيخ مرتضى انصارى ( م . 1281 ه . ق ) مىباشد ، فقيه ، اصولى ، متكلم ، مفسّر ، عروضى ، عارف به ادبيات ، بوده است .
1 . تفسير كبير قرآن :
از آثار و تأليفات او « التفسير الكبير » ، اين تفسير مشتمل بر مجموع سورههاى قرآن مجيد مىباشد ، كه ظاهرا به چاپ نرسيده است .
2 . تفسير سوره يس :
اين تفسير كه پيرامون قلب قرآن « سوره يس » مىباشد ، در دوران حيات مؤلّف به زيور طبع آراسته شده است . مرحوم ميرزا محمد على فرزند حاج ميرزا احمد قراجهداغى اونسارى ، از محال قرهداغ و ساكن تبريز آنچنانكه در مآثر آمده است . و در زمان تأليف مآثر 1306 ه . ق ، زنده بوده است . او فهرست تصنيفات و تأليفات او را آورده است ، كه يكى از آنها « اللّمعة البيضاء » است ، كه در سال 1298 ه . ق ، چاپ شده است . و در آن جلد از تفسير سوره يس به سال 1287 ه . ق ، شروع شده است . و خود يك جلد مستقل مىباشد . سپس اجزاء مجلّدات ديگرى را پىدرپى داشته است . وى تحصيلات خود را در محضر استاد شيخ مرتضى انصارى ، به پايان برد . سپس به ايران بازگشت ، و در تبريز اقامت گزيد .
* گفتار خيابانى
مرحوم خيابانى ، صاحب علماى معاصرين به نقل از المآثر و الآثار ، « 2 » آثار و تأليفات او را آورده است . كه يكى از آنها تفسير سورهء يس كه قلب قرآن است ، و تفسير كبير كه چند جزء آن تأليف شده است .
* گفتار صاحب الذريعة
« و التّنقيحات الأصوليّة » ، تصنيف ميرزا محمد على قراجهداغى اونسارى ( م 1306 ه . ق ) و تفسير سوره يس ( كه آن را ضمن مجموعهاى از مكتبة سيد عبد الحسين حجت ، در كربلا به خط محمد رسول بن يعقوب سرابى ديدم ، كه به سال 1278 ه . ق ، از آن فارغ شده است ، در آغاز آن مىنويسد ، « مولع بودم ، به علم تفسير و عزم كردم ، بر تصنيف كتابى در تفسير پس به تفسير سورهء يس ابتدا نمودم ، زيراكه آن قلب قرآن است . و در جزء مستقلّى آن را قرار دادم .
و اگر خداوند توفيق بدهد ، به تأليف تفسير ديگر اجزاء آن قرار بدهم ، و در فهرست تصانيف خود كه با كتابش اللمعة البيضاء سال 1297 ه . ق ، طبع شده است ، تصريح نموده ، كه به تأليف « تفسير كبير » موفق آمده است . و تا حال چند جزء آن را نوشته است . » « 3 » قابل توجّه است ، كه مرحوم خيابانى تعداد 24 جلد از آثار او را با تصريح به اسامى آنها ، نام برده است . « 4 » مؤلّف محترم « علماء معاصرين » ، مىافزايد :
هامش
( 1 ) معجم مؤلفى الشيعة ، ص 454 ، به نقل از الذريعة ، ج 21 ، ص 197 .
( 2 ) مآثر و آثار ، ص 175 .
( 3 ) الذريعة ، ج 4 ، ص 344 ، كد معرفى 1511 ؛ ريحانة الادب ، ج 4 ، ص 438 .
( 4 ) علماى معاصرين چاپ سنگى ، ص 344 - 345 .